ވައިނޮޅީގެ ކަފި

ވައިނޮޅީގެ ކަފި

ވައި ނޮޅީގެ ކަފި (Bronchus)  އަކީ  ވައި ނޮޅިިން، ފުއްޕާމެއަށް، ވައި ފޮނުވައިދިނުމަށް ވައި ނޮޅީގެ ނިމޭ ހިސާބުން ކަފިވެގެން ދެފަރާތުގެ ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާ ވައިދައުރުވާ ކަފި ތަކެކެވެ. މިގޮތުން ވައި ނޮޅިން ކޮންމެ ފަރާތެއްގެ ފުއްޕާމެއަށް ކަތްޕެއް ވަދެފައިވެއެވެ. ވައިނޮޅި ދެފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ކަފިވެގެން ވަދެފައިވަނީ މޭމަތި ހިމެނޭ ހިސާބުގެ މައިބަދައިގެ ކަށިތަކުގެ ތެރެއިން 6- 4 ވަނަ ކަށިކޮޅާއި ހަމައިންނެވެ.

ވައިނޮޅީގެކަނާތުކަފި (Rightbronchus): ވައިނޮޅީގެކަނާތު ކަފި ކުރުވެފައި، ފުޅާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އަދި މިކަފި އިންނަނީ ،ވައި ނޮޅިއާއި ތަންކޮޅެއް ބޮޑަށް ސީދާވާގޮތަށެވެ. މިކަފީގެ ދިގުމިނުގައި 2.5 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ. މިކަފި ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ވަދެފައި އިންނަނީ މޭމަތީގެ ހިސާބުގައިވާ މައިބަދައިގެ ކަށިތަކުގެ ތެރެއިން 5 ކަށިކޮޅާއި އެއް ހަމައަކުންނެވެ. ކަނާތު ވައި ނޮޅީގެ ކަފި އިންނަނީ، ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އިތުރު 3 ބަޔަށް ކަފިވެފައެވެ. ވައިނޮޅި އެކޭ އެއްފަދައިން ވައިނޮޅީގެ ކަފީގައި ވެސް ވައިނޮޅީގައި ހުރި ފަދަ މަޑުކަށީގެ ބަދަތައް އޭގެ ވަށައިގެން ސީއަކުރުގެ ބައްޓަމަށް ފުރިހަމަނުވާ ވަށްބުރުތަކެއް ހެން އެތުރިފައި ހުރެއެވެ. އެގޮތުން ވައިނޮޅީގެ ކަނާތު ކަފީގައި 8 – 6 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށީގެ ބަދަތައް ހުރެއެވެ. ވައިނޮޅީގެ ކަފީގައި ހުންނަ މިފަދަ ބަދަތައް ހިމަވެފައި، ކުރުވާނެއެވެ.

ވައިނޮޅީގެ ވާތު ކަފި (Left bronchus): ވައިނޮޅީގެ ވާތު ކަފި އެތެރޭގެ ވަށަމިނުން ކުޑަވާނެ އެވެ. އަދި ކަނާތު ކަތްޕަށްވުރެ ދިގުވާނެއެވެ. މިކަފީގެ ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 5 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ. މިކަފި ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ވަދެފައި އިންނަނީ މޭމަތީގެ ހިސާބުގައިވާ މައިބަދައިގެ ކަށިތަކުގެ ތެރެއިން 6 ކަށިކޮޅާއި އެއް ހަމައަކުންނެވެ. ވައިނޮޅި އެކޭ އެއްފަދައިން ވައިނޮޅީގެ ކަފީގައި ވެސް ވައިނޮޅީގައި ހުރި ފަދަ މަޑުކަށީގެ ބަދަތައް އޭގެ ވަށައިގެން ސީއަކުރުގެ ބައްޓަމަށް ފުރިހަމަނުވާ ވަށްބުރުތަކެއް ހެން އެތުރިފައި ހުރެއެވެ. އެގޮތުން ވައިނޮޅީގެ ވާތު ކަފީގައި 12 – 9 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށީގެ ބަދަތައް ހުރެއެވެ. ވާތު ވައި ނޮޅީގެ ކަފި އިންނަނީ، ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އިތުރު 2 ބަޔަށް ކަފިވެފައެވެ. ވައިނޮޅީގެ ކަފީގައި ހުންނަ މިފަދަ ބަދަތައް ހިމަވެފައި، ކުރުވާނެއެވެ.

ވައިނޮޅީގެ ކަފީގެ ބަތާނަ ނުވަތަ ތެތް ދުލި ފަށަލަ

ނޭވާލާ ނިޒާމްގެ އެހެން ބައިތަކެކޭ އެއްފަދައިން ވައިނޮޅީގެ ކަފީގެ އެތެރޭ ބަތާނަ ފަށު ގައި ވެސް ކުދިކުދި ނަރުވާ ފަދަ ލޯލި އިސްތަށިތައް ހުރެއެވެ. އެގޮތުން ބަތާނަ ފަށު ގެ ކޮންމެ ސެލް އަކުން 250 ލޯލި އިސްތަށި ނިކުމެފައި ހުރެއެވެ. މިބަތާނަ ފަށުގައި ވެސް ވައިނޮޅި އެކޭ އެއްފަދައިން ގޮބްލިޓް ސެލްތައް ހުރެއެވެ. ދުވާލަކު ½ ޖޯޑުގެ ދަވަ މިގޮބްލިޓް ސެލްތަކުން ދޫކުރެއެވެ. ކުރިން ބުނި ލޯލި އިސްތަށިތަކުގެ އެހީގައި ހިރަފުހާއި ކުނިބުންޏާއި ތަތްވެފައިވާ ދަވަ ތައް މިނިޓަކު 20-10 މިލިމީޓަރުގެ ދުރުމިނަށް ގެންދެއެވެ. އެގޮތުން ވައިނޮޅީގެ ކަފިތަކާއި، ވައިނޮޅީގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ދަވަތައް އަރާއި ނޭވާލާ ނިޒާމްގެ މަތީބައިތަކަށް އައުމުން ކެއްސުމާއި އެކު އަނގައިން އަރިދަފުސްގެ ގޮތުގައި ބޭރުކުރެވެއެވެ. ވައިނޮޅި، ވައިނޮޅީގެ ކަފި، އަދި ލަގޮނޑީގައި ހުންނަ ނާރުތަކުގެ ކޮޅު ދަވަ، ނުވަތަ އެހެންވެސް ހަށިގަނޑާއި ބީރައްޓަހި މާއްދާއެއްގެ ސަބަބުން ހީވާގިވުމުން، ކެއްސުން ކުރިމަތިވާނެ އެވެ. ހަމަ މިއުސޫލުން އެމާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ނޯށުގެ ފަހަތުގައި ހުންނަ ނާރުތަކުގެ ނިމުން ހީވާގިވެ، މުރާލިވެއްޖެނަމަ، ކިނިބިހިއެޅުން ކުރިމަތި ވެއެވެ.

ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ވައިނޮޅީގެ ކަފިތައް ކަފިވެ، ބެހިގެންދާގޮތް

ވައިނޮޅީގެ ކަފިތައް(Main bronchi / primary bronchi) ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ބައިބަޔަށް ކަފިވެގެން ދެއެވެ. އެގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ ކަނާތު ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ވައިނޮޅީގެ ކަފިތައް ބައިވަނީ 3 ކަތްޕަކަށެވެ. އަދި ވާތު ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ވައިނޮޅީގެ ކަފިތައް ބައިވަނީ 2 ކަތްޕަކަށެވެ. މިކަފިތަކަށް ކިޔަނީ "ލޯބަރ ބްރޮންކައި"(Lobar bronchi) ނުވަތަ "ސެކަންޑަރީ ބްރޮންކައި"(Secondary bronchi) އެވެ. އެއަށްފަހު ދެން ފަހުން މިބުނި ކަފިތައް އިތުރަށް ކަފިވެގެން އުފެދެނީ "ސެގްމެންޓަލް ބްރޮންކައި"(Segmental bronchi) ނުވަތަ "ޓާޝަރީ ބްރޮންކައި"(Tertiary bronchi) އެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން މިބަޔާންކުރި ކަފިތައް އިތުރަށް ކަފިވެގެން އުފެދެނީ "ޕްރައިމަރީ ބްރޮންކިއޯލް"(Primary bronchiole) އެވެ.  އެއީ ފުއްޕާމޭގައި ހުންނަ ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފި(Bronchioles) ތަކެވެ.

ނޯޓް : ޕްރައިމަރީ ބްރޮންކައި ނުވަތަ ވައިނޮޅީގެ މައިކަފި(Main bronchi / primary bronchi) އަކީ ފުއްޕާމެޔަށް ވައިއެތެރެކޮށް ބޭރުކޮށްދޭ ވައިދައުރުކުރާ ހޮޅިތަކެވެ. ލޯބަރ ބްރޮންކައި(Lobar bronchi) އަކީ ފުއްޕާމޭގެ 5 ލޯބަށް ވައި އެތެރެކޮށް ބޭރުކޮށްދޭ ވައި ދައުރުވާ ހޮޅިތަކެވެ.  އަދި ސެގްމެންޓަލް ބްރޮންކައި(Segmental bronchi) އަކީ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައިވާ "ބްރޮންކޯޕަލްމޮނަރީ ސެގްމެންޓް"(Bronchopulmonary segments) ތަަކަށް ވައި އެތެރެކޮށް ބޭރުކޮށް ވައިދައުރުވާ ހޮޅިތަކެވެ.

ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފި

ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފި(Bronchioles) ތަކަކީ ވައިނޮޅީގެ ކަފި ފުއްޕާމެޔަށް ވަނުމަށްފަހު އޭގެ ތެރޭގައި ކަފިކަފިވެގެން ގޮސް އުފެދިފައިވާ ކުދިކަފިތަކެކެވެ. މިއީ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި މުޅިން ހުންނަ ކަފިތަކަކަށް ވުމުން، ވައިނޮޅި، އަދި ވައިނޮޅީގެ ކަފީގެ ބޭރުގައި ހުންނަ މަޑުކަށީގެ ބަދަތައް މިކަފިތަކުގެ ބޭރުފުށަކު ނުހުންނާނެ އެވެ. ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އިތުރު ކުދިކުދި ކަފިތަކަކަށް މިކަފިތައް ބައިބައިވެގެން ގޮސްފައި ހުރެއެވެ.

ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ވައިނޮޅީގެ ކުދި ކަފި ތަކަކީ، ފުއްޕާމެޔަށް ވާޞިލްވާ ވައި ނުވަތަ އޮކްސިޖަން، ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ފެތުރުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލައިދޭ ހޮޅިތަކެކެވެ.

ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ވައިނޮޅީގެ ކުދި ކަފިތައް ކަފިވެ، ބެހިގެންދާގޮތް

އެގޮތުން ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ވައިނޮޅީގެ ކަފިތައް ބައިވެގެންދާއިރު، ފުރަތަމަ ހުންނާނީ ވައިނޮޅީގެ ކުދި ކަފިތަކުގެ ފެށޭ ކަފި ތައް(Primary bronchioles) އަދި އެއަށްފަހު ވައިނޮޅީގެ ކުދި ކަފިތަކުގެ ނިމޭ ކަފި(Terminal bronchioles) ތައް ހުރެެއެވެ. ފަހުން މިބުނި ކަފިތައް އިތުރަށް ކަފިވެ، ބައިވެގެން ގޮސް ނޭވާލުމުގައި ޝާމިލްވެ، ބައިވެރިވާ ކުދި ކުދިކަފި(Respiratory bronchioles) ތައް އުފެދިގެން ދެއެވެ. ވައިހިނގާ މަގުގެ ތެރޭގައި ގޭސް ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށޭ ހިސާބަކީ ފަހުން މިދެންނެވި ނޭވާލުމުގައި ޝާމިލްވެ، ބައިވެރިވާ ކުދިކުދި ކަފިތަކެވެ. އަދި ފަހުން މިބުނެވުނު ކަފިތައް އިތުރަށް ކަފިވެގެން މިކަފިތަކާއި ވައިކޮތަޅުތައް ގުޅުވައިދޭ ހޮޅި(Alveolar ducts) ތައް އުފެދިގެން ދެއެވެ. ފަހުން މިބުނި ހޮޅިތައް ނުވަތަ ކަފިތައް ގޮސް ހުސްވަނީ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ކުދި ވައިކޮތަޅު ނުވަތަ ވައިބޮކި(Alevolus) ތަކަށެވެ.

ނޭވާލުމުގައި ޝާމިލްވެ، ބައިވެރިވާ ކުދިކުދި ކަފި(Respiratory bronchioles) ތަކުގެ ކޮންމެ ކަތްޕެއް ވެސް 5 ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ކުދި ކަފި ތަކަށް އިތުރަށް ކަފިވެގެން ދެއެވެ. މިބުނި ކަފިތަކަކީ ނޭވާލުމުގައި ބައިވެރިވެ، ޝާމިލްވާ ކުދިކުދި ކަފިތަކާއި ވައިކޮތަޅު ތައް ގުޅުވައިދޭ ހޮޅި(Alveolar ducts) ނުވަތަ ކަފި ތަކެވެ. 

ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފި ތަކުގެ ވަށަމިން

ވައިނޮޅީގެ ކުދި ކަފިތަކުގެ ތެރެއިން ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފިތަކުގެ ފެށޭ ކަފި ތަކުގެ އެތެރޭގެ ވަށަމިނަކީ 1 މިލިމީޓަރު ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ކުޑަ މިންވަރެކެވެ. އަދި ވައިނޮޅީގެ ކުދި ކަފިތަކުގެ ނިމޭ ކަފި ތަކުގެ އެތެރޭގެ ވަށަމިނަކީ 0.5 މިލިމީޓަރު ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ކުޑަ މިންވަރެކެވެ. ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ވައިދައުރުވުން އިތުރުކޮށް، މަދުކުރުމަށްޓަކައި، ހާލަތާއި ގުޅޭގޮތަށް، ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފިތަކުގެ ވަށަމިނަށް ބަދަލު އަންނަމުންދާނެ އެވެ. މާނައަކީ ބޭނުންވުމުން ކަފި ހިމަކޮށްލާފައި، އަދި ބޭނުންވުމުން ކަފި ފުޅާކޮށްލާނެ އެވެ.

ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފީގެ ބަތާނަ ނުވަތަ ތެތް ދުލި ފަށަލަ

ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފި ތަކުގެ ތެރެއިން ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފިތަކުގެ ނިމޭ ކަފި(Terminal bronchioles) ތަކުގެ ތެތް ދުލިފަށަލައިގައި ހުންނަނީ "ސިމްޕަލް ސިލިއޭޓެޑް ކިޔުބޮއިޑަލް އެޕިތީލިއަމް"(Simple ciliated cuboidal epithelium) އެވެ. މިތަނުގައި ގޮބްލިޓް ސެލް އެއް ނުހުންނާނެ އެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ހުންނަނީ "ކްލޭރާ ސެލް" އެވެ. ވައިނޮޅީގެ ކުދި ކަފިތަކުގެ ނިމޭ ކަފި(Terminal bronchioles) ތަކުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ކަތްޕެއްގައި ވެސް ކުރިން ބުނެވުނު "ކްލޭރާ ސެލް" (Clara celles) ސެލްތައް ހުރެއެވެ. މިސެލްތަކަށް ނަންދީފައިވަނީ 1937 ވަނަ އަހަރު މިސެލްތައް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހޯއްދެވި އެނަޓޮމިސްޓް އެއް ކަމުގައިވާ އޮސްޓްރިޔާގެ މެކްސް ކްލޭރާގެ ނަމަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. މިސެލްތަކުން ޕްރޮޓީން ކަމްޕައުންޑެއް ދޫކުރެއެވެ. މިއީ ފުއްޕާމޭގެ އެތެރޭގައި ހުންނަ ބައެއް ސެލްތަކުން ޚާއްޞަކޮށް ވައިކޮތަޅުގައި ހުންނަ ބައެއް ސެލްތަކުން ދޫކުރާ މާއްދާއެއް ކަމުގައިވާ "ސާރފެކްޓެންޓް"(Surfactant) އާއި އެއްގޮތް ކަމެއް ހުންނަ މާއްދާ އެކެވެ. ސާރފެކްޓެންޓް އަކީ ވައިހިނގާ މަގު، ތެޔޮކަންމަތީ ބަހައްޓައިދީ، ވައިދައުރުވުން އެއްގޮތެއްގައި ހިފަހައްޓައިދީ، ވިހަ މާއްދާތަކުން ފުއްޕާމޭ ހިމާޔަތް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ މާއްދާ އެކެވެ.

ނޯޓް : މިއީ މައުލޫމާތު ފެތުރުމުގެ ނިޔަތުގައި ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. 

ނޭފަތް

ނޭފަތް

ނޭފަތް (Nose) ނުވަތަ ނޭފަތަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމްގެ ބައިތަކުގެ ތެރެއިން ހަށިގަނޑުން ބޭރަށް ފެންނަ އިންނަ ގުނަވަނެކެވެ. ނޭފަތުގެ ބައްޓަން ކަނޑައަޅައިދެނީ އުފެދުމުގައި ނޭފަތުގެ ދަށުގައިވާ ''އެތުމޮއިޑް ކަށިކޮޅު''(Ethmoid bone)  އަދި ނޭފަތުގެ ދެހިނދުރި، ވަކިކުރުމަށް އިންނަ މަޑުކަށީގެ ފާރު(Nasal septum)  އިންނެވެ. ނޭފަތް ހިމެނޭ ހިސާބުގެ، އެތެރޭގެ ލޭހޮޅިތައް ސިކުނޑީގައިވާ ލޭނާރު ފުންޏަކާއި ގުޅިފައި ވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ނޭފަތުގެ އެތެރޭގެ ހިސާބުތަކުގައި އަށަގަންނަ ޖަރާސީމްގެ އަސަރު، ބައެއް ފަހަރު ސިކުނޑިއަށް ފޯރާގޮތްވެއެވެ. މިބުނި ހިސާބަކީ ނޭފަތުގެ މަތިން ފެށިގެން ތިރިއަށް އަނގައިގެ ދެފަރާތުގެ ދެކަނަށެވެ. މިގޮތުން ކަނޑައެޅޭ ހިސާބަށް ޑޮކްޓަރުން ''މޫނުގެ ނުރައްކާތެރި ތިނެސްކަން''(Danger triangle of the face) އޭ ކިޔައެވެ. ނުވަތަ މޫނުގެ ނުރައްކާތެރި ހިސާބު މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ.

ނޭފަތާއި ގުޅުންހުރި މުހިއްމު ބައިތައް

(1)- ނޭފަތުގެ ހިނދުރި (Nostril): ނޭފަތުގެ ހިނދުރި އަކީ ނޭފަތުން ބޭރަށް ހުޅުވިފައި އިންނަ ހުޅުވުމެވެ. ނޭވާލުމުގެ ތެރޭގައި އޮކްސިޖަން ހަށިގަނޑަށް އެތެރެވެ، އަދި ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑް ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެގެން ދަނީ ނޭފަތުގެ ހިނދުރި ހުރަސްކޮށެވެ. ނޭފަތުގެ ހިނދުރީގެ ދޮރުމަތީގައި ވެސް ކުދިކުދި ލޯލި އިސްތަށިތައް ހުންނާނެ އެވެ

(2) - ނޯށުތެރެ (Nasal cavities): ނޭފަތުގެ އެތެރެ ނުވަތަ ނޯށުތެރެ އަކީ ނޭފަތުގެ ހިނދުރީގެ އެތެރެއެވެ. މިއީ މޫނުގެ މެދުގައި ނޭފަތުގެ ތެރޭގައި ވައި ޖަމާވެފައި ހުންނަ ތަނެކެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑަށް ވައި ވަންނަ މައި ދޮރާއްޓެވެ. ނޭވާލުމުގެ ތެރޭގައި ނޯށުތެރެ ހުރަސްކޮށް ވައި ދައުރުވާ ދައުރުވުމުގައި އެވައި ފިނި ނުވަތަ މަޑު ތެތްކަމެއް ހުންނަ އެއްޗަކަށް ހަދައެވެ. އަދި މިހިސާބުގައި ހިމެނޭ ކުދިކުދި ލޯލި އިސްތަށި ތަކުގެ އެހީގައި ވައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ހިރަފުހާއި، އެހެނިހެން ހަށިގަނޑާ ބީރައްޓަހި މާއްދާތައް ވަކިކޮށް ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރުވައެވެ. ނުވަތަ މިލޯލި އިސްތަށި ތަކުގެ ސަބަބުން ހިރަފުހާއި ކުނިބުނި، ނޭވާލާ ނިޒާމާއި ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ވާޞިލްވުމަށް ހުރަސް އަޅައެވެ. ހަމަ މިގޮތަށް ނޯށުތެރޭގައި އުފެދޭ ދަވަ މިބުނި ލޯލި އިސްތަށި ތަކުގެ އެހީގައި ފަހަތަށް ގެންގޮސް އަރުތެރެއަށް ފޯރުކުރުވައި، ދިރުވާލައެވެ. މިސަބަބުތަކާހުރެ ނޭފަތުގެ އެތެރޭގައި ނުވަތަ ނޯށުތެރޭގައި ފަޅާފައި ހުންނަ ލޯލި އިސްތަށިތައް އުފުރައި ހެދުމަކީ ރަގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ.

ނޯށުތެރެ އެއްފަޅި އަނެއް ފަޅިއާއި ވަކިވަނީ ދެހިނދުރި ދެމެދުގައި ކައްޓާއި، މަޑުކަށިން އުފެދިފައިވާ ފާރު(Nasal septum)  އިންނެވެ. މިމަޑުކަށީގެ ފާރުގެ ކުރީބައިގައި ހުންނަނީ "ހައެލިން ކާޓިލޭޖް"(Hyaline cartilage) އެވެ. ފަހަތުގައި ބައިގައި ތިރިން ހުންނަނީ "އެތްމޮއިޑް ކަށިކޮޅު"(Ethmoid bone) ގެ ބައެކެވެ. އަދި މަތިން އިންނަނީ "ވަސްކަށި"(Nasal bone) އެވެ.

"ކަރުނަވަޅާއި ނޭފަތް ގުޅުވައިދޭ ހޮޅި"(Nasolacrimal duct)  އިންނަނީ ނޭފަތުގެ އަރިމަތިން ލޮލުގެ ކަރުނަވަޅާއި ދެމެދުގައެވެ. މާނައަކީ ކަރުނަވަޅުން ފެށިގެން ނޯށުގެ ތެރެއަށް އައިސްފައެވެ. އެހެން ކަމުން ލޮލުގައި އުފެދޭ ކަރުނަ އަހަރެމެންނަށް އެނގުމަކާ ނުލައި ވެސް އޭގެ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ކަރުނަވަޅާއި ނޭފަތް ގުޅުވައިދޭ ހޮޅި ކަނޑަތުކޮށް ނޯށުގެތެރެއަށް އަންނަމުން ދާނެއެވެ. 

(3) - ނޭފަތުގެ ވަށައިގެން ހުންނަ ވައިކޮތަޅުތައް (Paranasal sinuses): ނޭފަތުގެ ވަށައިގެން ހުންނަ  ވައިކޮތަޅު ތަކަކީ މޫނުމަތީގެ ކަށިތަކުގެ ތެރޭގައި ވައި ހިފެހެއްޓިފައި ހުންނަ ހޮއިތަކެކެވެ. މިހޮއިތައް ހުންނަނީ ނޯށުތެރެއާއި ގުޅިފައެވެ. މިވައިކޮތަޅު ތަކުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށަލަ ވެސް ހުންނަނީ ނޯށުތެރޭގައި ހުންނަ ގޮތަށެވެ. މާނައަކީ ތެތްދުލި ފަށަލަ ތަކުގައި ކުދިކުދި ލޯލި އިސްތަށިތަކެއް ފަޅާފައި ހުންނާނެ އެވެ. މިވައިކޮތަޅު ތަކަކީ ބައެއް ފަހަރު އަޑު އުފެއްދުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ ޓިޝޫ ތަކެކެވެ. މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަ ވައިކޮތަޅު ތަކަކީ:-

·         މެކްޒިލަރީ ސައިނަސް

·         ފްރަންޓަލް ސައިނަސް

·         ސްފިނޮއިޑަލް ސައިނަސް

·         އެތުމޮއިޑަލް ސައިނަސް

(4) - ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ : ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ (Nasopharynx) ހުންނަނީ ނޭފަތުގެ މަގު ނުވަތަ ނޯށުގެ ފަހަތުގައެވެ. ނުވަތަ ނޭފަތުގެ ފަހަތުގައެވެ. މަޑު ތައްޔަށްވުރެ މަތީގައިވާ ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ އިންނަނީ އަނގަޔާގުޅޭ އަރުތެރެ އަދި އަޑުފޮށްޓާގުޅޭ އަރުތެރެއާއި ޚިލާފަށް އަބަދުވެސް އޭގެ މަގު ހުޅުވިފައެވެ. ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ ކުރިމަތިން ގުޅިފައިވަނީ ނޭފަތުގެ މަގު އަދި ނޭފަތުގެ ހިނދުރި އާއެވެ.

ނޭފަތުގެ އެތެރޭގެ ބަތާނަ ފަށް

ނޭފަތުގެ އެތެރޭގެ ތެތްދުލި ފަށަލައިގައި ހުންނަނީ "ސިލިއޭޓަޑް ކޮލަމްނަރ އެޕިތީލިއަމް"(Ciliated columnar epithelium) އެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑަށް ލޭ އެކުލެވޭ ފަށަލަ އެކެވެ. މިފަށަލައިގައި ދަވަދޫކުރާ "ގޮބްލިޓް ސެލް"(Goblet cells) ތައް ހުރެއެވެ. މިބައި އެތެރެއިން ފަހަތުން ގުޅިފައި ނުވަތަ ހުޅުވިފައި އިންނާނީ އަރުތެރޭގެ ބައެއް ކަމުގައިވާ ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެ (Nasopharynx) އަށެވެ. ބޭރަށް ހުޅުވިފައި އިންނަނީ ނޭފަތުގެ ހިނދުރިންނެވެ. އަދި ބޭރުން ގުޅިފައި ހުންނަނީ މޫނުމަތީގެ ހަންގަނޑާ އެވެ.

ނޭވާލުމުގައި ނޭފަތުގެ ދައުރު

ނޭފަތަކީ ހަށިގަނޑަށް ވައި ވައްދައި ބޭރުކުރާ ފުރަތަމަ ދޮރޯއްޓެވެ. ނޭފަތުގެ މައިގަނޑު ދައުރަކީ ހަށިގަނޑަށް ނޭފަތުގެ ހިނދުރި ހުރަސްކޮށް، ނޯށުތެރެއިން ވަންނަވައި، ހޫނުކޮށްދީ، އޭގައި ތެތްކަމެއް އުފައްދައި، ފުރާނާލުމެވެ. ނޯށުތެރޭގައި ނޭފަތުގެ ފާރުން ނިކުމެފައި ހުންނަ "ކޮންކީ"(Conchae) އޭ ކިޔާ ފަށަލަތަކުގެ ސަބަބުން ނޭފަތުގެ ސާރފޭސް އޭރިޔާ މަތިކޮށްދީ، އެތެރެއަށް ވަންނަ ވައިގައި ރާޅުބާންޏެއް އުފައްދައެވެ. މިރާޅުބާނީގެ ސަބަބުން ނޯށުގެ ހުރިހާ ހިސާބަކަށް ވައި ފެތުރިގެންދެއެވެ. ސާރފޭސް އޭރިޔާ އިތުރުވުމަކީ ވައިގައި ހޫނުކަމާއި ތެތްކަން އުފައްދައިދީ، އެފުރާނާލާ މިންވަރު އިތުރުކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.

·         ވައިހޫނުކޮށްލުން (warming): ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ވައި ހޫނުކޮށްލަދެނީ ނޯށުތެރޭގައި ލޭދައުރުވާ މިންވަރު މަތިވެ، އެހިސާބުގެ ބަތާނަ ފަށުގައި ގިނަ އަދަދަކަށް ލޭހޮޅި އެކުލެވޭތީ އެވެ. މިސަބަބާހުރެ ނޭފަތުން ލޭއަންނައިރު ހޯސްލާފައި ވަރަށް ބައިވަރު ލޭއަންނަކަން ފާހަގަވާނެ އެވެ.

·         ވައި ފުރާނައި ސާފުކޮށްލުން (filtration): ނޯށުތެރޭގައި ހުންނަ ލޯލި އިސްތަށިތަކަކީ ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ބޮޑެތި ޓުކުޅު ތައް ހިފެހެއްޓުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ލިބިފައިވާ އެއްޗެހި ތަކެކެވެ. ހިރަފުހާއި ބެކްޓީރިޔާ ފަދަ ކުދި ޓުކުޅު ތައް ދަވަތަކުގައި ތަތްލައެވެ. ދަވައަކީ ބަތާނަ ފަށުގައި ހުންނަ އެޕިތީލިއަމް ހަލާކުވިޔަނުދީ، ހިކުނުނުދީ ތެތްކަންމަތީ ހިފަހައްޓައިދޭ އެއްޗެކެވެ. ނޯށުތެރޭގައި ހުންނަ ލޯލި އިސްތަށިތަކުގެ އެހީގައި ދަވަތައް ފަހަތަށް ގެންގޮސް އަރުތެރެއަށް ފޮނުވާލައެވެ. އެއަށްފަހު އަރިދަފުހުގެ ގޮތުގައި ކެއްސާއިރު ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެއެވެ.

·         ވައިގެ ތެރޭގައި ތެތްކަމެއް އުފެއްދުން (Humidification): ތެތްދުލިފަށަލަ ތަކުގެ މަތީގައި ވައި ދައުރުވަމުންދާއިރު، އާތްވާއި ވައި އެއްވެއެވެ. ނޯށުތެރޭގެ ތެތްދުލި ފަށަލަ ހިލިގަތުމަކީ ކިނބިހިއެޅުން މެދުވެރިވާނެ ކަމެކެވެ.

·         ވަސްދުވުމުގެ ހިއްސު (sense of smell): ވަސްދުވުމުގައި ޒިންމާވާ މައިގަނޑު ގުނަވަނަކީ ނޭފަތެވެ. ވަސް ދެނެގަތުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ލިބިފައިވާ ނާރުތަކުގެ ނިމުން ތައް ހުންނަނީ ނޭފަތުގެ ފުރާޅުގައެވެ. އެގޮތުން މިބުނި ނާރުތަކުގެ ނިމުން ވައިގެ ތެރޭގައި ދައުރުވަމުންދާ ވަހުގެ ސަބަބުން ހީވާގިވެ، ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށައެވެ. އެގޮތުން ނާރުތަކުގެ ނިމުން ތައް ހީވާގިވެ ހަރަކާތްތެރިވުމުން އުފެދޭ މެސެޖުތައް "އޮލްފެކްޓަރީ ނާރު"(Olfactory nerve) ގެ އެހީގައި ސިކުނޑިއަށް ފޯރައެވެ. އަދި އެމީހަކަށް އޭރަކު ދުވި ވަހެއް އިހްސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. ނުވަތަ އެވަސް ދުވާނެއެވެ.

·         ވައި ފުރޭނުން

·         ވައި ހޫނުކޮށްލުން

·         ވައިގެ ތެރޭގައި ތެތްކަމެއް އުފެއްދުން

·         ބަސްމޮށުންތެރިކަމުގައި ތަފާތު އަޑުތައް އުފެއްދުމުގައި ބައިވެރިވުން