މައްސަރުތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން

މައްސަރުތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން

"މެނޮރެޖިއާ"(Menorrhagia) ނިސްބަތްކުރެވެނީ މައްސަރު ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން ނުވަތަ މައްސަރުތެރޭގައި ލޭފޭބުން ދިގުދެމި ދިއުމަށެވެ. މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަކީ ތަބީޢީ ނޫންގޮތެއްގައި ރަހިމުން ލޭފޭބުމުގެ އެންމެ އާންމު ވައްތަރެވެ. ނުވަތަ ސަބަބެވެ. މާގިނައިން ލޭފޭބުން ކަމަށް ބަލަނީ ޖެހިޖެހިގެން އެތައް ގަޑިއިރެއް ވަންދެން ލޭފޭބުމުގެ ސަބަބުން ކޮންމެ ގަޑިއަކުން ގަޑިއަކުން ޕެޑް ބަދަލުކުރަންޖެހުން ނުވަތަ ލޭފޭބުމުގެ ސަބަބުން ޕެޑް ފޯވުން ކުރިމަތިވާނަމަ އެވެ. ބައެއް ތައުރީފު ތަކުގައި މައްސަރު ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން މާނަކުރެވެނީ " މައްސަރުގެ ލޭ ފޭބުން 7 ދުވަހަށްވުރެ ދިގުމުއްތަކަށް ދިގުދެމި ދިއުމަށެވެ".

އަލާމާތްތައް

·        މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ކޮންމެ ގަޑިއިރަކު އެއްޕެޑަށްވުރެ ގިނަ ޕެޑް ލޭފޭބުމުގެ ސަބަބުން ފޯވެ، ޖެހިޖެހިގެން ދެތިން ގަޑިއިރުވަންދެން މިގޮތަށް ލޭފޭބުން

·        މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ލޭފޭބުން ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށްޓަކައި އެއްޕެޑަށްވުރެ ގިނަ ޕެޑް އެއްފަހަރާ ބޭނުންކުރަންޖެހުން

·        މައްސަރު ތެރޭގައި ލޭފައިބާ މިންވަރު އިތުރުވެ، ޕެޑް ބަދަލުކުރުމަށް ރޭގަނޑު ތެދުވަންޖެހުން

·        މައްސަރުގެ ލޭފޭބުން ހަފްތާއަކަށްވުރެ ދިގުމުއްދަތަކަށް ދެމިގެންދިއުން

·        މައްސަރު ތެރޭގައި ގަނޑުގަނޑަށް ހުންނަ ލޭފޭބުން އެއްދުވަހަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހަށް ހުރުން

·        މައްސަރު ތެރޭގައި ލޭފޭބުމުގެ ސަބަބުން ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުމަށް ބުރޫއެރުން

·        މައްސަރު ތެރޭގައި ދަށްބަނޑުގައި ރިހުން

·        ލޭމަދުވުމުގެ އަލާމާތްތައް ފެނުން

o       ވަރުބަލިވުން

o       ވާޅުވުން

o       ނޭވާކުރުވުން

ކޮންމެހެން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަންޖެހޭ ހާލަތްތައް

·        މައްސަރު ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން : އެގޮތުން ގަޑިއިރެއްގެ ތެރޭގައި އެއްޕެޑަށްވުރެ ގިނަ ލޭފޭބުވުމުގެ ސަބަބުން ފޯވެ، އެގޮތަށް ދެތިން ގަޑިއިރަށް ލޭފޭބުން ދެމިގެންދިއުން

·        ދެމައްސަރު ދޭތެރޭގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭފޭބުން

·        އިއްދައިން ކެނޑުމަށްފަހު ކުރިމަތި ފަރާތުން ލޭފޭބުން

ސަބަބުތައް

މައްސަރު ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބު ބައެއް ފަހަރު ނޭނގުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އާންމު ގޮތެއްގައި މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަށް މެދުވެރިވެދާނެ ބައެއް ސަބަބުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

(ހ) ހޯރމޯންތަކުގެ މިންގަނޑަށް ބަދަލުއައުން :ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ އެސްޓްރަޖަން އަދި ޕްރޯޖެސްޓަރޯން ހޯރމޯންގެ މިންގަނޑަށް ބަދަލުއައުމަކީ މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ރަހިމުގެ ފާރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޯވާނެ ކަމެކެވެ. މިގޮތަށް އާދަޔާ ޚިލާފަށް ރަހިމުގެ ފާރު ބޯވުމުން މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ލޭފޭބުން އިތުރުވާނެއެވެ. މިމައްސަލަ ބޮޑަށް ކުރިމަތިވަނީ މައްސަރު ކަންތައްޖެހޭތާ ކުރީކޮޅު ފުރާވަރުގެ ކުދިންނަށާއި، އިއްދައިން ކެނޑެން ކައިރިވެފައިވާ އަންހެނުންނަށެވެ. ބިސްއުފައްދާ ތަނުގެ މަސައްކަތަށް ބުރޫއަރާފައިވާނަމަ ވެސް ހޯރމޯންތަކުގެ މިންވަރަށް ބަދަލު އައުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.

(ށ) ބިސް އުފައްދާތަނުގެ މަސައްކަތަށް ބަދަލުއައުން : ބިސްއުފައްދާ ތަނުގެ މަސައްކަތަށް ބަދަލުއައުން ނުވަތަ ބުރޫއެރުމަކީ އެތަނުން ދޫކުރާ ހޯރމޯން  ޕްރޯޖެސްޓަރޯން ދޫކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާނެ ކަމެކެވެ. މިހެންވުމުން ހޯރމޯންގެ މިންގަނޑަށް ބަދަލުއައިސް، މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަށް މެދުވެރި ވެއެވެ.

(ނ) ރަހިމުގައި ފައިބްރޮއިޑް އުފެދުން : ރަހިމުގައި ފައިބްރޮއިޑް އުފެދުމަކީ ދަރިމައިވާ އުމުރުގައި އަންހެނުންނަށް ދިމާވާ ކަމެކެވެ. ރަހިމުގައި ފައިބްރޮއިޑް އުފެދުމަކީ މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން މެދުވެރިވެދާނެ ކަމެކެވެ.

(ރ) ރަހިމުގައި މަސްކޮޅު އުފެދުން :ރަހިމުގައި މަސްކޮޅު އުފެދުމަކީ ހޯރމޯންތަކުގެ މިންގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލު ތަކުގެ ސަބަބުން، ދަރިމައިވާ އުމުރުގައި އަންހެނުންނަށް ދިމާވާ ކަމެކެވެ. ރަހިމުގައި ޕޮލީޕް ނުވަތަ މަސްކޮޅު އުފެދުމަކީ މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން މެދުވެރިވެދާނެ ކަމެކެވެ.

(ބ) އެޑީނޯމަޔޯސިސް : އެޑީނޯމަޔޯސިސް ކުރިމަތިވަނީ ރަހިމުގެ ފާރުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ގްލޭންޑް ތައް ރަހިމުގެ މަސްފަށަލައިގެ ތެރޭގައި އަށަގަތުމުންނެވެ. މިހެން ދިމާވުމަކީ މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ލޭފޭބުން އިތުރުވެ، މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ތަދު އިތުރުވާނެ ކަމެކެވެ. އެޑީނޯމަޔޯސިސް އާންމު ގޮތެއްގައި ކުރިމަތިވަނީ ދަރިން ލިބިފައި ތިބޭ މެދުއުމުރުފުރާގެ މީހުންނަށެވެ.

(ޅ) ދޭތެރެ ދުރުކުރުމަށް ރަހިމަށް އެތިކޮޅު ލެއްވުން : ދޭތެރެ ދުރުކުރުމަށް ރަހިމަށް އެތެރެކޮޅު ލެއްވުމަކީ މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަށް މެދުވެރިވެދާނެ ކަމެކެވެ.

(ކ) ކެންސަރު ޖެހުން : މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ރަހިމުގެ ކެންސަރު، ބިސްރަވައިގެ ކެންސަރު، ރަހިމުގެ ދޮރުގެ ކެންސަރު ފަދަ ކެންސަރުގެ ވައްތަރުތައް ހިމެނެއެވެ.

(އ) ލޭފޭއްދުމަށް ދިމާވާ ބަލިތައް : ލޭފޭއްދުމަށް ދިމާވާ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް މައްސަރުގެ ތެރޭގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭފޭބުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ލޭފޭއްދުމަށް މެދުވެރިވާ ބައްޔެއްކަމުގައިވާ "ވޮން ވިލީބްރޭންޑް ޑިޒީޒް" އަކީ މިފަދަ ހާލަތެކެވެ.

(ވ) ބައެއް ކަހަލަ ބޭސްތައް : ބައެއް ކަހަލަ ބޭސްތައް މިސާލަކަށް ތަދުކަނޑުވާ ބޭސްތައް، ލޭދިޔާކުރާ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

(މ) ދަށްބަނޑުގެ އެތެރޭ ކަށިވަތުގައި ދުޅަ އުފައްދާ ބަލި ހުރުން (PID): މިއީ ރަހިމު، ބިސްއުފައްދާތަން، ބިސްދަތުރުކުރާ ހޮޅި ފަދަ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމު ނުވަތަ ދަރިމައިވުމުގެ ނިޒާމުގެ ބައިތަކުގައި ދުޅައުފެދި، ޖަރާސީމު އަށަގަންނަ ހާލަތެކެވެ.

(ފ) ރަހިމުން ބޭރުގައި ގަރުބަގަތުން ނޫނީ ބައިގެންދިއުން : ރަހިމުން ބޭރުގައި މިސާލަކަށް ބިސްދަތުރުކުރާ ހޮޅީގައި ދަރިފުޅު ގަރުބަގަތުމާއި، ދަރިވެއްޓުން ނުވަތަ ބައިގެންދިއުމަކީ ވެސް މައްސަރުގެ ލޭ ގިނައިން ފޭބުމަށް ދިމާވެދާނެ ކަމެކެވެ.

(ދ) އެހެނިހެން ކަންތައްތައް : ބައެއް އެހެނިހެން ޞިއްހީ މައްސަލަތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އެގޮތުން މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަށް މެދުވެރިކޮށްފާނެ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ މައްސަލަތައް ، ފުރަމޭގެ ބަލިތައް، ގުރުދާގެ ބަލިތައް، އަދި އެންޑޯމެޓްރީއޯސިސް ފަދަ މައްސަލަތައް ހިމެނެއެވެ.

މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތައް

މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން ކުރިމަތިވަނީ ހޯރމޯންގެ މިންގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުގެ ސަބަބުން ބިސް ދޫކުރުމާއި ނުލައި، މައްސަރުގެ ބުރުޖެހުމުންނެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ބިސްއުފައްދާ ތަނުން ބިސް ދޫކުރުމުން، މައްސަރު ޖެހުން ގަވާއިދުން ކުރިމަތިވާ ހޯރމޯން ޕްރޮޖެސްޓަރޯން ދޫކުރުމަށް ބާރުއަޅާނެއެވެ. ނަމަވެސް ބިސް ދޫނުކުރުމުން ، ޕްރޮޖެސްޓަރޯންގެ މިންގަނޑަށް ބަދަލުއައިސް، މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ.

ބިސްދޫކުރުމެއްނެތި، މައްސަރު ޖެހުން އާންމުކޮށް ކުރިމަތިވަނީ ދެއުމުރުފުރާގެ މީހުންނަށެވެ. އެއީ:-

(ހ) - ފުރާވަރުގެ ކުދިން (ބާލިޣުވިތާ ކުރީކޮޅު) : ބާލިޣުވާތާ ކުރީ މައްސަރުތެރޭގައި ލޭފޭބުމުގެ ފުރުޞަތު އިތުރުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

(ށ) - އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން (އިއްދައިން ކެނޑުމާއި ކައިރިވެފައިވާ) : މައްސަރު ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމުގެ ފުރުޞަތު އުމުރުން 50-40 އަހަރާއި ދެމެދުގެ މީހުންނަށް ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ.

ދިމާވެދާނެ ނުރައްކާތައް

މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން ނޫނީ މައްސަރުގެ ލޭފޭބުން މާބޮޑަށް ދިގުދެމިދިއުމަކީ އޭގެ ސަބަބުން އެހެނިހެން މައްސަލަތައް ދިމާވެދާނެ ކަމެކެވެ. އެގޮތުން ދިމާވެދާނެ މައްސަލަ (ނުރައްކާ) ތަކުގެ ތެރޭގައި:-

(ހ) - ދަގަނޑު އުނިވުމުގެ ސަބަބުން ލޭމަދުވުން : ލޭމަދުވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހަން ދޮންފޫޑުވުން، ވަރުބަލިވުން، ވާޅުވުން، ނޭވާކުރުވުން، ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވުން، ބޮލުގައި ރިހުން، އަދި ބޯއެނބުރުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

(ށ) - މައްސަރުތެރޭގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ދަށްބަނޑުގައި ރިހުން

ދެނެގަތުން

މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން ދެނެގަތުމަށް ބަލިމީހާގެ ގާތުން  މައުލޫމާތު ތައް އަހައި އޮޅުން ފިލުވުމުގެ އިތުރުން ޖިސްމާނީގޮތުން ބަލާބެލުންތަކާއި، ހަދަންޖެހޭ ޓެސްޓުތައް ފުރިހަމަކުރަން ޖެހެއެވެ. އެގޮތުން އާންމުކޮށް އަންނަނިވި ޓެސްޓުތައް ހެދުމަށް ޑޮކްޓަރުން ލަފާދެއެވެ.

(ހ) - ލޭގެ ޓެސްޓުހެދުން : ލޭގަނޑުވުން ފަދަ ކަމެއް ހުރިތޯ، ތައިރޮއިޑް މައްސަލަ، ގުރުދާ، ފުރަމޭގެ މައްސަލަ ހުރިތޯ އާއި، ލޭމަދުވުން ފަދަ ކަމެއްހުރިތޯ ލޭގެ ޓެސްޓުތަކުގެ އެހީގައި ދެނެގަނެވިދާނެ އެވެ.

(ށ) - ޕެޕްސްމިއަރ ހެދުން : ޕެޕްސްމިއަރ ހެދުމަކީ ރަހިމުގެ ދޮރުމަތިން މެދު މިންވަރެއްގެ ސެލް ކޮޅެއް ނެގުމަށްފަހު، އެސެލްތަކުގައި އާދަޔާ ޚިލާފު އެއްވެސް ބަދަލެއް އައިސްފައިވޭތޯ ބެލުމަށް ކުރާ ޓެސްޓެކެވެ. ޓެސްޓުކުރާއިރު ރަހިމުގެ ދޮރު ބެލުމަށް ބޭނުންކުރާ ޚާއްޞަ އާލަތެއް ބޭނުންކުރާނެ އެވެ. މިޓެސްޓު ހަދާނީ މިކަމަށް ތަމްރީނު ލިބިފައިވާ ޚާއްޞަ ޑޮކްޓަރުން ނުވަތަ ޞިއްހީ އެހީތެރިންނެވެ. ޕެޕްސްމިއަރ ޓެސްޓު ހެދުމަށް ލަފާދެނީ ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާތާ 3 އަހަރުވެފައިވާ އުމުރުން 65-21 އަހަރާއި ދެމެދުގެ (އުމުރުން 65-18 އަހަރާއި ދެމެދުގެ) މީހުންނަށެވެ. އަދި މިޓެސްޓު ހެދުމަށް ލަފާދެނީ ކޮންމެ 3 އަހަރަކުން 1 ފަހަރު އެވެ. ޓެސްޓު ހެދުމަށްފަހު ޕޮޒިޓިވް ނަމަ، ވީއެންމެ އަވަހަކަށް އަންހެނުންގެ ޚާއްޞަ ޑޮކްޓަރަކަށް ދައްކަންވާނެ އެވެ.

(ނ) - ރަހިމުގެ ބަތާނަ ފަށުގެ ބަޔޮޕްސީ ހެދުން : މިއީ ރަހިމުގެ އެތެރެއިން ޓިޝޫކޮޅެއް ނަގައިގެން ޓެސްޓު ކުރުމެވެ. ބަޔޮޕްސީ ހެދުމުން ކެންސަރު ފަދަ އާދަޔާ ޚިލާފު ކަމެއް ހުރިނަމަ އެކަން ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިކަން ލިބިގެން ދެއެވެ.

(ރ) - ސްކޭންކުރުން : ސްކޭންކުރުމުން، ރަހިމު، ބިސްއުފައްދާތަން، ބިސްދަތުރުކުރާހޮޅި، އަދި ޅިނދު ހިމެނޭ ހިސާބުގައި އެއްވެސް ކަހަލަ އާދަޔާ ޚިލާފު އުފެދުމެއް، ސިސްޓެއް ފަދަ ކަމެއް ހުރިނަމަ އެކަން ދެނެގަނެވޭނެ އެވެ،

މިޓެސްޓުތަކުގެ ނަތީޖާއަށް ބަރޯސާކޮށް އިތުރު ޓެސްޓުތައް ހެދުމަށް ވެސް ލަފާދީފާނެއެވެ. އެގޮތުން އަންނަނިވި ޓެސްޓުތައް ހަދަންޖެހިދާނެއެވެ.

(ބ) - ރަހިމު ސްކޭންކުރުން (sonohistogram) : މިއީ ރަހިމުގެ ތެރެއަށް ދިޔައެއް އިންޖެކްޓްކުރުމަށްފަހު، ރަހިމު ސްކޭންކޮށްގެން ބެލުމެވެ.

(ޅ) - ހިސްޓިރޮސްކޮޕީ ހެދުން (Hysteroscopy): މިއީ ކުރިމަތިފަރާތުން ކެމެރާއެއް ލައްވައިގެން ރަހިމުގެ އެތެރެ ބެލުމެވެ.

(ކ) - ޑީއެންސީ ހެދުން : ޑީއެންސީ ގެ އެހީގައި ރަހިމުގެ ބަތާނަށް ކަހާލެވި، ލޭފޭބުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބެއް ހުރިތޯ ބަލާލެވޭނެ އެވެ. ލޭފޭބުމަށް ދިމާވާ ކަމެއްގެ ފަރުވާގެ ގޮތުގައި ވެސް ޑީއެންސީ ހަދަންޖެހިދާނެ އެވެ.

ފަރުވާ

މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން ބަރޯސާވަނީ އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

·        ބަލިމީހާގެ އާންމު ޞިއްހަތު ހުރިނެތްގޮތް

·        ލޭފޭބުމަށް މެދުވެރިވި ސަބަބާއި، ނުރައްކާތެރިކަން ހުރި މިންވަރު

·        ބަލިމީހާއަށް ދޭ ފަރުވާ ތަހައްމަލުކުރެވިދާނެ މިންވަރު

·        މައްސަރުގެ ލޭފޭބުމަށް މަދުކުރެވިދާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ ނިސްބަތް

·        މުސްތަގުބަލްގައި ދަރިމައިވުމަށް ރާވާފައިވާގޮތް

·        ބަލިހާލަތުގެ ސަބަބުން ދިރިއުޅުމަށް ކުރާ އަސަރު

·        ބަލިމީހާގެ ޚިޔާލާއި ވިސްނުން ހުރިގޮތް

އާންމުކޮށްދޭ ބޭސް ފަރުވާތަކުގެ ތެރޭގައި:-

·        ދަގަނޑު ބޭސް ދިނުން : މިއީ ލޭފޭބުމުގެ ސަބަބުން މެދުވެރިވާ ލޭމަދުވުމުގެ މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ދޭ ބޭހެކެވެ.

·        ތަދުކަނޑުވާ ބޭސްތައް ދިނުން : މިސާލަކަށް ތަދާއި، މައްސަރުގެ ވޭން ކުޑަކުރުމަށް އަދި ލޭފޭބުން މަދުކުރުމަށް ބުރޫފަން ފަދަ ބޭސްތައް ދީއުޅެއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީހުންނަށް މިފަދަ ތަދުކަނޑުވާ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ލޭފޭބުން އިތުރުވުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ގޮތެއްކަން ވިސްނުމުގައި ބަހައްޓަންޖެހެއެވެ.

·        ޓްރެނެކްސަމިކް އެސިޑް (ލޭފޭބުން ކުޑަކުރާބޭސް) ދިނުން : މިބޭހުގެ ސަބަބުން ގަނޑުވެފައިލޭކޮޅު ބައިބައިވެގެން ދިއުން ހުއްޓުވައި، ލޭމަނާކޮށްދެއެވެ.

·        ދޭތެރެދުރުކުރާ ގުޅަ ބޭސް ދިނުން : މައްސަރުގެ ކަންތައް ހަމައަކަށް އަޅުވައި ލޭފޭބުން ކުޑަކުރުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ.

·        ހޯރމޯންގެ ފަރުވާ ދިނުން : އެސްޓްރަޖަން ނޫނީ ޕްރޮޖެސްޓަރޯން ހޯރމޯން އެކުލެވޭ ގުޅަބޭސް ހޯރމޯން އެކުލެވޭ ފަރުވާގެ ގޮތުގައި ދީއުޅެއެވެ. މިބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް ލޭފައިބާ މިންވަރު ކުޑަކޮށްދެއެވެ.

·        ދޭތެރެ ދުރުކުރުމަށް ރަހިމަށް އެތިކޮޅު ލެއްވުން ނޫނީ ހޯރމޯނަލް އައިޔޫޑީ ލެއްވުން : މިފަދަ އެތިކޮޅުތަކުގެ ސަބަބުން އޭގައި ހިމެނޭ ބޭސް ރަހިމަށް ދޫކުރުމުން މައްސަރު ހަމައަކަށް އަޅުވައިދޭ، މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ލޭފޭބުން ދަށްކޮށްދެއެވެ.

އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ދެވޭ ފަރުވާތަކުގެ ތެރޭގައި:-

·        ޑީއެންސީ ހެދުން : މިކަމުގައި ހަދާގޮތަކީ ރަހިމުގެ ބަތާނަ ފަށުގެ މަތީ ފަށަލަތައް ވަކިކޮށް ނަގަނީ އެވެ. މިގޮތަށް ހެދުމުން މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން ހުއްޓޭނެ އެވެ.

·        ރަހިމުގެ ލޭހޮޅި އެއްޗަކުން ބައްދާލުން (ޔުޓެރިން އާޓަރީ އެމްބޮލައިޒޭޝަން)

·        ސްކޭންގެ އެހީގައި ރަހިމުގައި ހުންނަ ފައިބްރޮއިޑް ޓިޝޫތައް ހަލާކުކޮށްލުން

·        އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ރަހިމުގެ ފައިބްރޮއިޑް ނެގުން

·        ރަހިމުގެ ބަތާނަފަށް (އެންޑޯމީޓްރީއަމް) ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ހަލާކުކޮށްލުން : މިހެން ހަދައިފިނަމަ އުމުރަށް ދޭތެރެ ދުރުކުރާބޭސް ކާންޖެހޭނެ އެވެ. އަދި ދަރިން ލިބުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ.

·        ހިސްޓީރޮސްކަޕީ ހެދުން (Hysteroscopy): މިޓެސްޓުގެ އެހީގައި ކުރިމަތި ފަރާތުން ކެމެރާ އެއް ލައްވައިގެން ރަހިމުގެ ދޮރު ހުރަސްކޮށް ރަހިމުގެ އެތެރެ ބެލެއެވެ. ރަހިމުގެ ބަތާނައިގައި ލޭފޭބުން މެދުވެރިކޮށްދާނެ ގަނޑެއް ނޫނީ އުފެދުމެއް ފަދަ އެއްޗެއް ހުރިނަމަ މިޓެސްޓުގެ އެހީގައި ދެނެގަނެވޭނެ އެވެ.

·        ރަހިމު ނެގުން (hysterectomy): މިއީ އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ރަހިމާއި، ރަހިމުގެ ދޮރު ނެގުމެވެ.

މައުލޫމާތު :

·        http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/menorrhagia/basics/definition/con-20021959

·        http://www.webmd.com/women/guide/heavy-period-causes-treatments

·        http://www.cdc.gov/ncbddd/blooddisorders/women/menorrhagia.html

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން(Mastitis) ނުވަތަ އުރަމަތި ދުޅަވުމަކީ އުރަމައްޗާއި، އޭގެ ވަށައިގެންވާ ޓިޝޫ ތަކުގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދި، ދުޅަވުމެވެ. ތުއްތު ދަރިފުޅަށް ކިރުދޭން ފެށުމާއި އެކު އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަކީ އަލަތު މައިންނަށް ވަރަށް ގިނައިން ދިމާވާ ކަމެކެވެ. ފަރުވާ ކުރުމުގައި ދިމާވާ މައްސަލައެއްގެ ސަބަބުން ވަރަށް ގިނަ ޒުވާން އަންހެނުންގެ އުރަމަތި ޢައިބުވެ، އަދި ކުޑަކުއްޖާއަށް އުރަމަތިން ކިރުނުދެވޭ ހިސާބަށް ވެސް ބައެއް ފަހަރު ކަންތައް ދެއެވެ. ނަމަވެސް މިމައްސަލަ ދެނެގަނެ ދޭންޖެހޭ ފަރުވާ ލަސްނުކޮށް ލިބިގަނެވެއްޖެނަމަ މިއީ ޙައްލުކުރެވިދާނެ މައްސަލަ އެކެވެ. 

އާންމު ގޮތެއްގައި އުރަމަތި ދުޅަވުން ނިސްބަތް ކުރެވެނީ ދެވައްތަރަކަށެވެ. އެއީ ވިހެއުމަށްފަހު ގާތުންދޭ މައިންނަށް ދިމާވާ އުރަމަތި ދުޅަވުމާއި، އާއި އެފަދަ ނޫންމީހުންނަށް ދިމާވާ އުރަމަތި ދުޅަވުމެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް އުރަމަތި ދުޅަވެ، ދޮސްގަތުން ކުރިމަތިވަނީ ވިހެއުމަށްފަހު ގާތުންދޭ މައިންނަށެވެ. އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމުން، އުރަމަތީގައި ރިހުމާއި، ބީހިލުމުން ރިއްސުމާއި، އުރަމަތި ރަތްވުމާއި، ހޫނުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ހުންއައިސް، ހީކެރުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.

ވިހެއުމަށްފަހު ގާތުންދޭ މައިންނަށް އާންމުކޮށް އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން ކުރިމަތިވަނީ ވިހާތާ 12-3 ހަފްތާއާއި ދެމެދުގައި އޮންނަ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައެވެ. މިގޮތަށް އާންމުކޮށް ދުޅަވަނީ ކޮންމެވެސް އެއް ފަރާތެއްގެ އުރަމަތިކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް އެއަށްފަހު ގާތުންކިރުދެމުންދާއިރު ކޮންމެ ހިނދެއް ގައި ވެސް އުރަމަތި ދުޅަވެ، ދޮސްގަތުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމުގެ ސަބަބުން ބައެއް މައިންނަށް ކުދިންނަށް މާއަވަހަށް ކާންދޭން ފަށަންޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަށް އެންޓިބަޔޮޓިކް ބޭނުން ކުރަމުން ދިޔަސް، ތުއްތު ދަރިފުޅަށް ހުއްޓާނުލައި، ގާތުންދެމުން ގެންދިއުމެވެ. 

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބުތައް

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަކީ އުރަމަތީގެ ޓިޝޫތަކުގެ ތެރޭގައި ޖަރާސީމް އަށަގަނެ ވަކި އޭރިޔާއެއްގައި ދޮހުގެ ޖީބެއް ނުވަތަ ކޮތަޅެއް އުފެދުމެވެ. ބައެއް ފަހަރު ފާހަގަކުރެވޭ މިފަދަ އޭރިޔާއެއް ނެތި މުޅި އުރަމަތި ދުޅަވެ، ރަތްވެ އަދި ހޫނުމިން މައްޗަށް ދާގޮތް ވެސް ވެއެވެ. އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަކީ ކިރުދޭ މައިންނަށް ގިނައިން ދިމާވާ ކަމަކަށް ވިޔަސް އެނޫން އަންހެނުންގެ އުރަމައްޗަށް ވެސް މިމައްސަލަ ދިމާވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ހާމަވާގޮތުގައި ގާތުންކިރުދޭ މައިންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ 3 މީހުންގެ ތެރެއިން 1 އަކަށް އުރަމަތި ދުޅަވުމުގެ މައްސަލަ ދިމާވެއެވެ. އެންމެ ގިނައިން ދިމާވަނީ ވިހެއުމަށްފަހު 3 ނުވަތަ 4 ހަފްތާގެ ތެރޭގައެވެ. 

އާންމުގޮތެއްގައި ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ ގޮތުން ވިހެއުމަށްފަހު އަންނަ ފުރަތަމަ 2 މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން އިތުރެވެ. ދޮސްގަތުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި :-

(ހ) ތުއްތު ދަރިފުޅުގެ އަނގައިގެ ތެރޭގައިވާ ޖަރާސީމު މައިމީހާގެ ވައްގަނޑުގެ ތެރެއިން ލާފައި އުރަމަތީގެ ޓިޝޫތަކުގެ ތެރެއަށް ވަނުމުން އެތާގައި ޖަރާސީމު އަށަގަނެ އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން ހިމެނެއެވެ. މިގޮތުން ވަށްގަނޑުގެ ތެރެއިން މައިމީހާގެ ހަށިގަނޑަށް ޖަރާސީމު ވަންނަނީ ވަށްގަނޑުގައި އެޅިފައިވާ ކޫރުމެއްގެ ތެރެއިން، ނޫނީ ވަށްގަނޑަށް ހުޅުވިފައިވާ ކިރުހޮޅިތަކުގެ ހޮއިތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. 

(ށ) ވިހެއުމަށްފަހު ގާތުން ކިރުދޭން ނުފެށި ގިނައިރުވެ، މަންމަގެ އުރަމަތި ކިރުއެރި ފުރުމުގެ ސަބަބުން ކިރު ހޮޅިތަކުގެ ތެރޭގައި ގަނޑު ކިރުކޮޅުތައް އުފެދި، އެކިރު ހޮޅިތައް ބަންދުވުމުން، އުރަމައްޗަށް ވާންވެ ހުން އައިސް ދުޅަވުމުގެ ސަބަބުން ވެސް މިމައްސަލަ ދިމާވެއެވެ. ކުއްޖާއަށް ގާތުން ކިރުދިނުން ހުއްޓާލާ ދުވަސްވަރު ވެސް މިމައްސަލަ ދިމާވެއެވެ.

(ނ) އުމުރުން ދޮށީ އަންހެނުންނަށް ވެސް އުރަމަތި ދުޅަވުން ދިމާވެއެވެ. އޭގެ ސަބަބެއް ކަމުގައިވަނީ އިއްދައިން ކެނޑުން ޖެހުމާއެކު ހަށިގަނޑުގައި ދައުރުކުރާ ހޯމޯން ތަކުގެ މިންވަރު ބަދަލުވެ، އުރަމަތީގެ ކިރުއުފައްދާ ގްލޭންޑް ތަކުގެ ތެރޭގައި ގަނޑު ކިރުކޮޅުތައް އުފެދި އެހޮޅިތައް ބަންދުވެ އޭގެ ތެރޭގައި ޖަރާސީމް އަށަގަންނަގޮތް ވުމެވެ.

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަށް މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތައް

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމަށް މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި:-

·         ވިހެއުމަށްފަހު ފުރަތަމަ ދެތިން ހަފްތާގެ ތެރޭގައި ގާތުންދިނުން

·         އުރަމަތި ފާރުވުން، ނޫނީ އުރަމަތީގެ ފާރުވެގެން ގޮސް ކޫރުން އެޅުން ނޫނީ ކަނޑައިގެން ގޮސްފައި ހުރުން

·         ގާތުންދިނުމަށް އަބަދު އެއްގޮތަކަށް ބޭއްވުމުގެ ސަބަބުން އުރަމަތިން ކިރު ރަނގަޅަށް ހުސްނުކުރެވުން

·         މާގަޔަށް ބާރުކޮށް ހުންނަ ކިރުހިއްޕި އެޅުން، ނޫނީ އުރަމައްޗަށް ބާރުވާ ފަދަ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ކިރު ދައުރުވުމަށް ހުރަސްއެޅުން

·         މާބޮޑަށް ވަރުބަލިވުން ނޫނީ ފިކުރުބޮޑުވުން

·         ކުރިން ވިހެއުމަށްފަހު އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން ކުރިމަތިވެފައިވުން

·         ރަނގަޅުކާނާ ނުލިބުން ނޫނީ ނުކެއުން : މިސާލަކަށް ލޭމަދުވުން ފަދަ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ދިފާޢީ ބާރު ދަށްވެ، ތަފާތު އިންފެކްޝަންތަކަށް މީހާ ހުށަހެޅިގެންދެއެވެ.

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމުގެ އަލާމާތްތައް

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމުގެ އަލާމާތްތައް ކުއްލިއަކަށް ފެނިދާނެއެވެ. އާންމުކޮށް ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި:-

·         އުރަމަތީގައި ރިއްސުން

·         އުރަމަތީގައި ބީހިލުމުން ރިއްސުން

·         އުރަމަތީގައި ހޫނުކަމެއްހުރުން

·         ނުތަވަނަސްވުން (ބަލިހެން އިހުސާސްކުރެވުން)

·         އުރަމަތި ދަތްވެ ދުޅަވުން (އުރަމަތީގެ ހަމުގައި ރަތްކަމެއް ހުރުން)

·         ގާތުންދޭއިރު އުރަމައްޗަށް ތަދުވެ، ދިލަނެގުން

·         ހުންއައުން

·         ހީކެރުވުން

·         ގައިގައި ރިހުން

·         ކިހިލިފަތް ދޮށުގައި ގޮށްލުން (ބައެއް ފަހަރު)

·         ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވުން (ބައެއް ފަހަރު)

އުރަމަތި ދުޅަވުމަށް އެކަށީގެންވާ ފަރުވާ ރަގަޅުވަގުތުގައި ނުދެވިއްޖެނަމަ  އުރަމަތީގައި މުލިހި އުފެދި، ފަޅައިގެން ގޮސް ދޮސް އައުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިހާލަތުގައި ފަޅާލައިގެން ރަނގަޅަށް އެތެރޭގައި ހުރި ދޮސްތައް ސާފުކުރަންޖެހޭނެ އެވެ. 

ޑޮކްޓަރަކާ މަޝްވަރާކުރުން

ކުރިން މިއިޝާރާތްކުރި އަލާމާތްތައް ފެންނަން ފަށައިފިނަމަ ލަސްނުކޮށް، ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައިގެން ފަރުވާ ހޯދުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އުރަމަތީގެ ވަކި އޭރިޔާއެއް ދުޅަވެ، ރަތްވެ، އެހިސާބުގެ ހޫނުމިން މައްޗަށް ގޮސް، އަތްޖައްސާލަން ވެސް ނުކުރެވޭ ތަދުވުމަކީ އެތާގައި ދޮސް އުފެދިފައިވާ ކަމުގެ އަލާމާތެކެވެ. މިފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި ބޮޑަށް ރަގަޅުވާނީ އޮޕަރޭޝަންގެ ޚާއްޞަ ޑޮކްޓަރަކަށް ދެއްކުމެވެ. ލަސްވުމަކީ ބައެއް ފަހަރު ޖަރާސީމްގެ އަސަރު އެހެން ހިސާބުތަކަށް ފޯރާނެކަމަށްވާތީ އަވަހަށް ފަރުވާ ހޯދުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. 

ފަރުވާ

އަމިއްލައަށްކުރެވިދާނެ ފަރުވާ

އުރަމަތީގައި ރިއްސައި ތަންކޮޅެއް ރަތްވެފައިވާނަމަ، ތަދު ރަނގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި ތާފަނާ ފެންފޮދެއް ބޭނުންކޮށްގެން، ބޮޑިތާންކުރުމުން ތަދު ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ރަގަޅުވެއެވެ. ނޫނީ ގާތުންދޭ ފެށުމުގެ ކުރިން 15 މިނިޓް ވަންދެން، ސާފު ފޮތި ގަނޑެއް ތާފަނާ ފެނުން ތެތްމާލުމަށްފަހު، ދުޅަވެފައިވާ އުރަމަތީގައި ބޭއްވިދާނެއެވެ. މިގޮތަށް ދުވާލަކު 3 ފަހަރު އަމަލުކުރެވިދާނެއެވެ. މިފަދަ ކަމަކުންވެސް ރަނގަޅުނުވާނަމަ ދަރިފުޅަށް ގާތުން ކިރުދިނުމަށްފަހު، އައިސް ފެންއެޅުމުން ވެސް ތަދު ލުއިވާގޮތް ވެއެވެ. ކިރު ދިނުމުގެ ކުރިން އައިސް ފެން އެޅުމުން ކިރުދޭން ދަތިވެދާނެއެވެ. 

އުރަމަތި ދުޅަވި ކަމުގައި ވިޔަސް ދަރިފުޅަށް ގާތުން ކިރުދިނުން ހުއްޓާނުލުން މުހިއްމެވެ. ކިރުގެ ސަބަބުން ދަރިފުޅަށް އެއްވެސް ބައްޔެއް ނުޖެހޭނެއެވެ. ހަގީގަތުގައި މަންމަގެ އުރަމަތީގައި އުފެދޭ ދުޅައިގެ އަސްލަކީ ދަރިފުޅުގެ އަނގައިގެ ތެރެއިން އައިސްފައިވާ ޖަރާސީމެވެ. ތަދުވުމުގެ ސަބަބުން ދަރިފުޅަށް ކިރުނުދެވޭ ކަމަށްވާނަމަ، ބްރެސްޓް ޕަމްޕެއް ބޭނުންކޮށްގެން ވިޔަސް، ނުވަތަ އަތުން ފެލައިގެން ކަމަށްވިޔަސް އުރަމަތިން ކިރު ހުސްކުރުމަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ދުޅަވެފައިވަނީ ކުޑަކުޑަ އޭރިޔާ އަކަށްވެފައި، އެހެން އަލާމާތްތައް ނެތްނަމަ، ތަދު ކެނޑުވުމަށްޓަކައި ބޭޙެއް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ ބޭހެއްގެ ސަބަބުން ދަރިފުޅަށް އަސަރެއް ކުރޭތޯ ބެލުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އުރަމަތި މަސާޖުކުރުމަކީ ކިރު ދައުރުވުން ރަނގަޅުކޮށް، ކިރުހޮޅިތަކުގެ ތެރޭގައި ގަނޑުކިރުކޮޅު އުފެދި، ކިރުހޮޅި ބެދުން ކުޑަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. 

އުރަމަތި ދުޅަވެފައިވާ ފަރާތުން ވެސް ގާތުން ދެވިދާނެއެވެ. ދުޅަވެފައިވާ ފަރާތުން ގާތުންދޭ ފެށުމުން މާބޮޑަށް ތަދުވާނަމަ، ފުރަތަމަ ރަނގަޅަށްހުރި ފަރާތުގެ އުރަމަތިން ގާތުން ދެވިދާނެއެވެ. ދެން ދުޅަވެފައިވާ ފަރާތުން ކިރު ބޭރުވާން ފެށުމުން އެފަރާތުން ދެވިދާނެއެވެ. ވަށްގަނޑު ފާރުވެ، ނޫނީ ކަނޑައިގެން ގޮސްފައިވާނަމަ، އަތުން ފެލައިގެން ނޫނީ ބްރެސްޓް ޕަމްޕަކުން ކިރު ނަގައިގެން ދަރިފުޅަށް ދެވިދާނެއެވެ. ގާތުން ނުދެވޭނަމަ މިގޮތަށް ފެލައިގެން ވިޔަސް، އުރަމަތި ހުސްކުރުން މުހިއްމެވެ. 

އުރަމަތި ދޮސްގަތުމުން ދޭފަރުވާ

ހަމައެކަނި ދުޅަވެފައިވާނަމަ ނުވަތަ ދޮސްގަނެފައި ނެތްނަމަ، ޖަރާސީމް މެރުމަށް ބޭނުންކުރާ ބޭސް ނުވަތަ އެންޓިބަޔޮޓިކް ބޭނުންކުރުމުން ރަނގަޅު ވެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމުން އެންޓިބަޔޮޓިކް 14-10 ވަރަކަށް ދުވަހަށް ބޭނުންކުރަން ޖެހިދާނެއެވެ. އެންޓިބަޔޮޓިކް ބޭނުންކުރާތާ 2-1 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ލުއިކަން އިހުސާސް ވާން ފަށާނެއެވެ. މިފަދަ ބޭސްދިނުމުގައި ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި މައިމީހާއާއި ދަރިފުޅަށް ރައްކާތެރި، އަދި އެބޭސް ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން އިތުރު މައްސަލަތައް ދިމާނުވާ ބޭސް ބޭނުންކުރުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަނދުކެނޑުވުމާއި، ދުޅަ ތިރިކުރުމަށް ބޭސް ދެވެއެވެ. ނަމަވެސް އުރަމަތި ދުޅަވެ، ދޮސްގަނެފައިވާނަމަ، އެދޮސްތައް ނެރުމަށްޓަކައި އޮޕަރޭޝަން ކުރަން ޖެހެއެވެ. މިއޮޕަރޭޝަން ކުރާނީ ކުޑަ އިރުކޮޅަކަށް ހޭނެއްތުމަށްފަހު ގައެވެ. ވުމާއެކު މިކަމަށްޓަކައި ހޮސްޕިޓަލްގައި އެނދުމަތިވެ، އަދި 6 ގަޑިއިރު ވަންދެން އެއްޗެއްނުކައި ނުބޮއި ގޮހޮރު ހުސްކުރަން ޖެހެއެވެ. 

އޮޕަރޭޝަނަކީ ދޮސް ނެރުމަށްޓަކައި ދޮސްގަނެފައިވާތަން ފަޅާލުމަށްފަހު، ދޮސްތަން ނެރެ އެތަން ސާފުކޮށް ބޭސް އެޅުމެވެ. އެއަށްފަހު ފާރުކޮޅު ރަގަޅުވަންދެން ކޮންމެ ދުވަހަކު އެއްފަހަރު ބޭސް އަޅަމުން ދިއުމެވެ. އޮޕަރޭޝަނަށްފަހު ވީހާވެސް އަވަހަށް ގާތުން ދިނުމަކީ އެންމެ ރަގަޅު ގޮތެވެ. އޮޕަރޭޝަން ކޮށްފައިވާ ފަރާތުން ކިރުނުދެވޭނަމަ ބްރެސްޓް ޕަމްޕެއް ބޭނުންކޮށްގެން ކިރުތަން ނެރެ ސާފުކުރުމަކީ އެންމެ ރަގަޅު ގޮތެވެ. 

އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުމުން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް

·         ގާތުންދޭއިރު، ކިރުދީ އުރަމަތި ރަނގަޅަށް ހުސްކުރުން

·         ގާތުން ދިނުމުގެ ތެރޭގައި އެއް އުރަމަތިން އަނެއް އުރަމައްޗަށް ބަދަލުކުރާއިރު، ތުއްތު ދަރިފުޅު އެއް އުރަމަތި ރަނގަޅަށް ހުސްކުރުމުން އަނެއް އުރަމައްޗަށް ބަދަލުކުރުން

·         ގާތުން ދިނުމަށް ދަރިފުޅު ބާއްވާގޮތް އެއްފަހަރުން އަނެއް ފަހަރަށް ބަދަލުކުރުން

·         ގާތުންދޭއިރު ތުއްތު ދަރިފުޅު ބޭއްވިފައި އޮންނަނީ ރަނގަޅަށްތޯ  ކޮންމެ ފަހަރަކު ޔަގީންކުރުން

މައުލޫމާތު :

·         އުރަމަތި ދުޅަވެ ދޮސްގަތުން – ޑރ ޢަބުދުﷲ ޢުބައިދު – ހަވީރު ނޫސް- ދިވެހިރާއްޖެ

·         http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mastitis/basics/definition/con-20026633

·         http://www.webmd.com/parenting/baby/tc/mastitis-while-breast-feeding-topic-overview