ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް

 

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް (pulmonary fibrosis) އަކީ ފުއްޕާމޭގެ ސެލޯށިތަކުގައި ލަކުނުލައި، ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވުމުން ކުރިމަތިވާ ފުއްޕާމޭގެ ބައްޔެކެވެ. ފުއްޕާމޭގެ ސެލޯށިތަކުގައި ލަކުނުލައި ބޯވެ، ހަރުވުމުން ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތަށް ހުރަސް އަޅައެވެ. މިއީ ދުވަސްވާ ވަރަކަށް އޭގެ ހާލަތު ގޯސްވަމުންދާ ބައްޔެކެވެ. ބަލީގައި ދުވަސްވެ،ގޯސްވާ ވަރަކަށް ނޭވާކުރުވުން ކުރިމަތިވުން އިތުރުވަމުން އަންނާނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަކީ ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލައި ބޯވެ، ފުންކޮށް ނޭވާލާން ދަތިވާ ހާލަތެކެވެ. މިއީ އިންޓަސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އެކެވެ. މާނައަކީ ފުއްޕާމޭ ދުޅަވެ، ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުން ކުރިމަތި ކުރުވާ ބައިވަރު ހާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ހާލަތެކެވެ. ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލައި ބޯވެ،ހަރުވުމުން ފުއްޕާމޭ ނޭވާލުމުގައި ފުފި ހިނދެންޖެހޭ ވަރަކަށް ނުހިނދެއެވެ. ނޫނީ ދެމި ފުފެންޖެހޭ ވަރަކަށް ނުފުފެއެވެ. ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ހުރިނަމަ އާންމުކޮށް ދިރިއުޅުމުގައި ކުރާ ކަންކަން ފުރިހަމަކޮށްލުމުން ވެސް ވަރުބަލިކަން އިހުސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަކީ ރަނގަޅުނުވާ ދިގުދެމިގެންދާ ހާލަތެކެވެ. މިގޮތަށް ދުވަސްވާ ވަރަކަށް ގޯސްވަމުން އަންނަ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަށް " ޕްރޮގްރެސިވް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް"(progressive pulmonary fibrosis) އޭ ކިޔައެވެ. (މައި.ކްލެވެލެންޑްކްލިނިކް.އޯރގް، 2025).

ސަބަބު

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަކީ ފުއްޕާމޭގެ އެތެރޭގައި ހުންނަ ވައިކޮތަޅުތަކުގެ ދެމެދާއި އޭގެ ވަށައިގެން ހުންނަ ސެލޯށިތަކުގައި ލަކުނުލައި ބޯވެ، ހަރުއެރުމެވެ. ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ މިއީ " ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުމޭ" ބުނެވިދާނެއެވެ. މިބަދަލުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެއިން އޮކްސިޖަން ލޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވުމަށް ހުރަސްއެޅެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުމުން ފުއްޕާމެޔަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ނޫނީ މިގޮތަށް ކުރިމަތިވަނީ ތަފާތު އެތައް ސަބަބުތަކާ ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ދިގު މުއްދަތަކަށް ވަކި ކަހަލަ ވިހައަށް    ހުށަހެޅުން، ރޭޑިއޭޝަން ތެރަޕީ ނެގުން، ބައެއް ކަހަލަ ބަލިތައް އަދި ބައެއް ކަހަލަ ބޭސް ބޭނުންކުރުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލީ ކީއްވެގެންކަން ޔަގީންކަމާއެކު ކަށަވަރު ނުކުރެވިދާނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

ކުރާ މަސައްކަތް އަދި ވަށައިގެންވާ ތަކެތި

އެމީހަކު ކުރާ މަސައްކަތް ނޫނީ ދިރިއުޅޭ ތަނަކީ އެމީހަކަށް ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުން ނޫނީ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް މެދުވެރިކުރުވާ ސަބަބަކަށް ވެދާނެއެވެ. ފެން، ވައި، ބިންގަނޑު ގެ ފެންވަރަށް ބަދަލުގެންނަ ވިހަތަކަށް މެދުނުކެނޑި، ނޫނީ ތަކުރާރުކޮށް ހުށަހެޅުމަކީ ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވާނެ ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މިފަދަ ވިހަތަކަށް ހުށަހެޅޭއިރު ރައްކާތެރިވުމުގެ އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް ނާޅާނަމަ މިފުރުޞަތު ބޮޑުވެގެން ދެއެވެ. މިގޮތުން ހުށަހެޅިދާނެ ވިހަތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ވިހަތައް ހިމެނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

·         ސިލިކޯންގެ ހިރަފުސް

·         އެސްބެސްޓޯސް ހިރަފުސް ނުވަތަ ފައިބަރު ކުނޑި

·         ހަރު ދަގަނޑުގެ ކުނޑި

·         ލަކުނޑީގެ ކުނޑި

·         ބޯޓުދެލީގެ ކުނޑި

·         ފޫ

·         ދޫނި އަދި ޖަނަވާރުގެ ނަޖިހުގެ ކުނޑި

ރޭޑިއޭޝަންގެ ފަރުވާ

ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރު ނޫނީ އުރަމަތީގެ ކެންސަރު ހުރުމުގެ ސަބަބުން މޭމައްޗަށް ރޭޑިއޭޝަން ދޭ މީހުންނަށް ފަރުވާ އަށް ފަހު ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުން ލިބޭކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް މިގޮތަށް ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ނުރައްކާ ބަރޯސާވަނީ އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

·         ފުއްޕާމެއިން ރޭޑިއޭޝަންގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރު

·         ރޭޑިއޭޝަން ދީފައިވާ މިންވަރު

·         ކީމޯތެރަޕީ ދީފައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން

·         އެހެން ބައްޔެއް ހުރިކަން ނޫންކަން

ބޭސް ބޭނުންކުރުން

ބައެއް ކަހަލަ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވެއެވެ. މިފަދަ ބޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ބޭސްތައް ހިމެނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

·         ކީމޯތެރަޕީގައި ބޭނުންކުރެވޭ ބޭސްތައް: މިބޭސްތަކަކީ ކެންސަރުގެ ސެލްތައް މަރާލުމަށްދެވޭ ބޭސްތަކެކެވެ. މިފަދަ ބޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މީތޮޓްރެކްސޭޓް، ބްލީއޯމައިސިން، އަދި ސައިކްލޯފޮސްފަމައިޑް ފަދަ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުން ވެއެވެ.

·         ހިތުގެ ބަލިތަކަށް ދެވޭ ބޭސްތައް: ހިތުގެ ވިންދުގެ ތަރުތީބު ގެއްލުމަށް ފަރުވާ ކުރުމަށް ދެވޭ ބޭސްތައް މިސާލަކަށް އެމިއެޑެރޯންގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވެއެވެ.

·         ބައެއް އެންޓިބަޔޮޓިކްތައް: ބައެއް އެންޓިބަޔޮޓިކްތައް މިސާލަކަށް އީތަމްބިއުޓޯލް އަދި ނައިޓްރޯފިއުރަންޓޮއިން ފަދަ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވެއެވެ.

·         ދުޅަތަކާ ދެކޮޅަށް ދޭ ބޭސްތައް: ދުޅަތަކާ ދެކޮޅަށްދޭ ބައެއް ބޭސްތައް މިސާލަކަށް ރިޓޫޒިމެބް، އަދި ސަލްފަރސެލޭޒިން ގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވެއެވެ.

ބައެއް ކަހަލަ ބަލީގެ ހާލަތްތައް

ބައެއް ކަހަލަ ބަލީގެ ހާލަތްތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

·         ޑާމަޓޯމެޔޯސައިޓިސް :މިއީ މަސްތަކުގެ ވަރުދެރަވެ، ގައިން ބިހިނަގާ އިންފްލެމޭޓަރީ ޑިޒީޒް އެކެވެ.  

·         ލޫޕަސް: މިއީ އެމީހެއްގެ ދިފާޢީ ނިޒާމު އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ ހަށިގަނޑުގެ ގުނަވަންތަކާ ސެލޯށިތަކަށް ހަމަލާ ދިނުމުން ނޫނީ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމުން ކުރިމަތިވާ ބައްޔެކެވެ.

·         މިކްސްޑް ކަނެކްޓިވް ޓިޝޫ ޑިޒީޒް: މިއީ ގުޅުވައިދެނިވި ސެލޯށިތަކުގެ ބަލިތަކުގެ ބައިވަރު ބަލިތަކުގެ އުދަނގޫތައް އެއްފަހަރާ ހުރުމެވެ. މިފަދަ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި ލޫޕަސް، ޕޮލީމެޔޯސައިޓިސް، އަދި ސްކެލީރޯޑާމާ ފަދަ ހާލަތްތައް ހިމެނެއެވެ.

·         ނިއުމޯނިޔާ: މިއީ ފުއްޕާމޭގެ އެތެރޭގައިވާ ވައިކޮތަޅުތައް ދުޅަވެ، އިންފެކްޝަން އުފެދި ފުއްޕާމޭގައި ޖަރާސީމު އެޅުމެވެ.

·         ޕޮލީމެޔޯސައިޓިސް: މިއީ ހަށިގަނޑުގައިވާ މަސްތަކުގެ ވަރުދެރަވާ އިންފްލެމޭޓަރީ ޑިޒީޒް އެކެވެ.

·         ރާއްޖެބަލި: ރާއްޖެ ބައްޔަކީ ހުޅުތައް ދުޅަވެ، އިންފްލެމޭޝަން ކުރިމަތިވާ ބައްޔެކެވެ.

·         ސާރކޮއިޑޯސިސް: މިއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފުއްޕާމޭ އަދި ލިމްފް ގޮށްތައް ދުޅަކުރުވާ އިންފްލެމޭޓަރީ ޑިޒީޒް އެކެވެ.

·         ސްކެލީރޯޑާރމާ: މިއީ ހަންގަނޑު ހަރުވެ، ވާންވާ ވަރަށް މަދުން ދިމާވާ ބައްޔެކެވެ.

އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް

ވަރަށް ގިނަ މާއްދާތަކާ ހާލަތްތައް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. ނަމަވެސް ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ކުރިމަތިވި ސަބަބު ސީދާ ބުނެދޭން ނޭނގެއެވެ. ނަމަވެސް ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން، ވައި ނުސާފުވުން ފަދަ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަށް މަގުފަހިކުރާ ހިރާސް ތަކަކީ އޭގެ ސަބަބު ސީދާ ނޭނގުނަސް، ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު މިކަން ކުރިމަތި ކުރުވާ ހާލަތްތަކާ ގުޅިފައި އޮންނަ ކަންކަމެވެ. މިގޮތަށް ސީދާ ވަކި ސަބަބެއް ބުނެދޭން ނޭނގި ކުރިމަތިވާ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަށް ކިޔަނީ " އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް"(idiopathic pulmonary fibrosis)  އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ހުންނަ ވަރަށް ގިނަ މީހުންގެ ކިބައިގައި މަތިންއަރާ ބަލި ނުވަތަ ގެސްޓްރޯ އީސަފޭޖިއަލް ރިފްލަކްސް ޑިޒީޒް ހުރެއެވެ. މިއީ ބަނޑުގައި ހުންނަ ގޭސް ނުވަތަ އެސިޑް އަނބުރާ މައްޗަށް ކާތަކެތި ހިނގާހޮޅީގެ ތެރެއަށް ދޫކުރާ ބައްޔެކެވެ. އެހެންކަމުން ގެސްޓްރޯ އީސަފޭޖިއަލް ރިފްލަކްސް ޑިޒީޒް އަކީ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަށް މަގުފަހިކުރާ ބައްޔެކެވެ. ނޫނީ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގެ ހާލަތު ގޯސްކޮށްދާނެ ބައްޔެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތައް

ކުޑަކުދިންނާއި ތުއްތު ކުދިންނަށް ވެސް މަދުން ނަމަވެސް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ކުރިމަތިވުމަކީ ވެދާނެ ކަމެކެވެ. މެދު އުމުރުގެ މީހުންނާއި ބޮޑެތި މީހުންނަށް ބޮޑަށް ކުރިމަތިވަނީ އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުކޮށްފާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

(ހ) ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން : ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ނުކުރާ މީހުންނަށްވުރެ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުންނަށް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރެވެ. މީގެ އިތުރުން ފުއްޕާމެޔަށް ކުރިމަތިވާ ހާލަތެއް ކަމުގައިވާ "އެމްފައިޒީމާ" ހުންނަ މީހުންނަށް ވެސް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

(ށ) ބައެއް ކަހަލަ މަސައްކަތްތައް : ބައެއް ކަހަލަ މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުވެއެވެ. މިފަދަ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ގެދޮރު އިމާރާތް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް، މައިނިންގ ނޫނީ ދަނޑުވެރިކަން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންދޭ ވިހަތަކަށް ތަކުރާރުކޮށް ހުށަހެޅުމަކީ ވެސް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގެ ހިރާސް އިތުރުކުރާ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

(ނ) ބައެއް ކަހަލަ ބޭސްތައް ނޫނީ ފަރުވާތައް : މޭމައްޗަށް ރޭޑިއޭޝަން ދިނުން ނޫނީ ކީމޯތެރަޕީގެ ފަރުވާ ނެގުމަކީ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަށް މަގުފަހިކުރާ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

(ރ) ވާރުތަވުން : ބައެއް ވައްތަރުގެ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަކީ އާއިލާތަކުގެ ތެރޭގައި ދައުރުވަމުން އަންނަ ބައްޔެކެވެ. އެހެންކަމުން ފަހަރުގައި މިކަމަށް ވާރުތަކުރާ ވިރާސީ ބަހާއެއް ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

(ބ) އުމުރުން ދުވަސްވުން : އުމުރުން 65 އަހަރަށްވުރެ މަތިވުމަކީ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގެ ހިރާސް އިތުރުވާ ކަމެކެވެ (މައި.ކްލެވެލެންޑްކްލިނިކް.އޯރގް، 2025).

(ޅ) ފިރިހެނުން : އަންހެނުންނަށްވުރެ ފިރިހެނުންނަށް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރެވެ   (މައި.ކްލެވެލެންޑްކްލިނިކް.އޯރގް، 2025).

(ކ) ޑީއެންއޭ އަށް ބަދަލު އަންނަ ހާލަތެއް ހުރުން : މިސާލަކަށް ކަށީގެ މަދު އުފެއްދުން ފޭލްކުރުވާ ހާލަތެއް ކަމަށްވާ "ޑިސްކެރަޓޯސިސް ކޮންޖެނިޓާ"(dyskeratosis congenita)  ގެ ސަބަބުން ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަށް މަގުފަހިކުރުވައެވެ (މައި.ކްލެވެލެންޑްކްލިނިކް.އޯރގް، 2025).

އަލާމާތްތައް

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގެ ސަބަބުން އާންމުކޮށް ދިމާވެދާނެ އަލާމާތްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

·         ނޭވާކުރުވުން

·         ހިކި ކެއްސުން

·         އާދަޔާ ޚިލާފަށް ވަރުބަލިވުން

·         ބަރުދަން ލުއިވުން

·         މަސްތަކާ ހުޅުތަކުގައި ރިހުން

·         އަތްފައިގެ އިގިލިތަކުގެ ކޮޅު ވަށްވުން

·         ތުންފަތް، ލޯ، ނިޔަފަތި ތަކަށް ނޫކުލައެރުން ނޫނީ ނޫވުން

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސްގެ ހާލަތު ގޯސްވެގެންދިއުމާއި އޭގެ އުދަނގޫތައް އިތުރުވެގެންދާ ނިސްބަތް އެކަކު އަނެކަކާ ތަފާތުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ބަލީގެ ހާލަތު ކުއްލިއަކަށް ގޯސްގެން ހިނގައިދާނެ އެވެ. އަނެއް ބައި މީހުންނަށް ބަލީގެ ހާލަތު ގޯސްވަމުންދަނީ މަޑުމަޑުން ލަސްލަހުންނެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

ފަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ހުންނަ މީހުންނަށް މިސާލަކަށް ވަކި ސަބަބެއް ނޭނގި މިހާލަތު ކުރިމަތިވާ ބައެއް މީހުންނަށް ކުއްލިއަކަށް ހުރެފައި މަދު ދުވަސްތަކެއް ނޫނީ ދެތިން ހަފްތާއެއް ގެ ތެރޭގައި ބަލީގެ ހާލަތު ގޯސްވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. މިހާލަތަށް ކިޔަނީ " އެކިޔުޓް އެގްސަޒަބޭޝަން" އެވެ. މިއީ ފުރާނައަށް ނުރައްކާތެރި ހާލަތެކެވެ. މިގޮތަށް ކުއްލިއަކަށް ބަލީގެ ހާލަތު ގޯސްވެގެން ދަނީ އިންފެކްޝަން އެއްގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ނޫނީ ސަބަބު ނޭނގިވެސް އެގޮތަށް ދިމާވެދާނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

ނުރައްކާތައް

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސްގެ ސަބަބުން ދިމާވެދާނެ ނުރައްކާތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

(ހ) ފުއްޕާމޭގެ އެތެރޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުން : މިވައްތަރުގައި ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވަނީ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ހުންނަ އާޓަރީ ތަކުގެ  ތެރޭގައެވެ. ހަރުވެ ބޯވެފައިވާ މިފަދަ ލޭހޮޅިތަކުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގައި ދައުރުވުމަށް ހުރަސް އަޅައިފާނެ އެވެ. ނޫނީ ފުއްޕާމޭގައި ލޭދައުރުވުން ދަށްކުރެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި ހުންނަ އާޓަރީ ތަކުގެ  ތެރޭގައި ޕްރެޝަރު މަތިވެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

(ށ) ހިތުގެ ކަނާތްފަޅީގެ މަސައްކަތްތައް ފޭލްވުން : މިކަން ކުރިމަތިވަނީ ފުއްޕާމެޔަށް ލޭ އުފުލައިދޭ ހޮޅި ޕަލްމޮނަރީ އާޓަރީ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ބެނދި ލޭ ދައުރުވުމަށް ހުރަސްއެޅުމުން ހިތުގެ ކަނާތް ފަޅިން އާންމުކޮށް ލޭފޮނުވުމަށް ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތަށް ދަތިވެ، ބާރު ބޮޑުވުމުންނެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

(ނ) ނޭވާލުން ހުއްޓުން ނޫނީ ފޭލްވުން : ނޭވާހުއްޓުން ނޫނީ ނޭވާލުން ފޭލްވުމަކީ ފުއްޕާމޭގެ ބަލިތަކުގެ އެންމެ މަރުހަލާ އެވެ. މިގޮތަށް ކުރިމަތިވަނީ ލޭގައި އޮކްސިޖަންގެ މިންވަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް ދަށްވުމުންނެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

(ރ) ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރުޖެހުން : ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގައި ގިނަ ދުވަސްވުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރަށް މަގުފަހިކުރާ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

(ބ) ފުއްޕާމޭގެ އެހެން މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުން : ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގެ ހާލަތު ގިނަ ދުވަސްވާ ވަރަކަށް ގޯސްވެ، ފުއްޕާމޭގެ އެހެން  މައްސަލަތައް މިސާލަކަށް ފުއްޕާމޭގައި އިންފެކްޝަން އުފެދުން، ފުއްޕާމޭގައި ގަނޑުލޭކޮޅު އުފެދުން، ފުއްޕާމޭ ފިތި ހިނދުން ފަދަ މައްސަލަތައް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

(ޅ) ލޭގައި އޮކްސިޖަން މަދުވުން(hypoxemia) ނޫނީ ސެލޯށިތަކުގައި އޮކްސިޖަން މަދުވު(hypoxia)މަކީ ވެސް ދިމާވެދާނެ ކަމެކެވެ (މައި.ކްލެވެލެންޑްކްލިނިކް.އޯރގް، 2025).   

ދެނެގަތުން

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ބަލިމީހާ އަދި އާއިލާގެ މައުލޫމާތުތައް އޮޅުން ފިލުވައި ސާފުކުރާނެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ބަލިމީހާގެ ހަށިގަނޑު ބަލައި ޗެކުކުރާނެ އެވެ. މިގޮތަށް ޑޮކްޓަރުން ބަލާއިރު ބަލިމީހާއަށް ކުރިމަތިވާ އުދަނގޫތަކާއި، ބޭނުންކުރާ ބޭސްތަކުގެ މައުލޫމާތު ޑޮކްޓަރުންނަށް އޮޅުން ފިލުވައިދިނުމަކީ ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން މަސައްކަތުގެ މާހައުލުން ހިރަފުސް، ގޭސްތައް، ކެމިކަލްތައް އަދި ތަފާތު އެކިއެކި މާއްދާތަކަށް ހުށަހެޅޭތޯ ވެސް އަހައި ސާފުކުރާނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

ޖިސްމާނީ ގޮތުން ހަށިގަނޑު ބަލައި ޗެކުކުރާއިރު، ފުއްޕާމޭގައި ކަށިގަނޑު އަޅައިގެން ބަލައި ހަދާނެއެވެ. ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގައި އާންމު ގޮތެއްގައި ފުއްޕާމޭގެ އެންމެ ތިރީގައި "ކްރެކްލިންގ ސައުންޑް" އެއް ހުންނާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އަންނަނިވި ޓެސްޓުތައް ހަދައިފާނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

އިމޭޖިންގ ޓެސްޓުތައް

(ހ) މޭގެ އެކްސްރޭ ނެގުން : ފުއްޕާމޭގެ އެކްސްރޭ އިން އާންމު ގޮތެއްގައި ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އާއި ގުޅިގެން ފުއްޕާމޭގައި އުފެދޭ ލަކުނުގެ އަސަރު ފެންނަށް ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު ފުއްޕާމެއިން އެއްވެސް ކަމެއް ފާހަގަ ނުވެދާނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

(ށ) ސީޓީ ސްކޭން ހެދުން : ސީޓީ ސްކޭންގެ އެހީގައި ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ދެނެގަނެވިދާނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސްގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވެފައި ހުރި މިންވަރު ވެސް ދެނެގަނެވިދާނެ އެވެ. ބައެއް ވައްތަރުގެ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގައި ފުއްޕާމޭގައި ވަކި ކަހަލަ "ޕެޓާން" އެއް ހުރެދާނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

(ނ) އީކޯ ކާޑިއޯގްރާމް ހެދުން : އީކޯކާޑިއޯގްރާމްގައި ހިތުގެ ހާލަތު ދެނެގަތުމަށް އަޑުގެ ރާޅުބާނިތައް ބޭނުންކުރެއެވެ. އެގޮތުން އަޑުގެ ރާޅުބާނިތަކުގެ އެހީގައި ހިތުގެ އޮނިގަނޑުގެ ތަސްވީރެއް އުފައްދައެވެ. މީގެ އިތުރުން ހިތް މަސައްކަތްކުރާގޮތް ދެނެގަނެވެއެވެ. މިޓެސްޓުގެ އެހީގައި ހިތުގެ ކަނާތްފަޅި އަދި ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އާޓަރީތަކުގައި އުފެދޭ ޕްރެޝަރު ގެ މިންވަރު ދެނެގަނެވެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ހުންނަގޮތް ބެލުން

ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ހުންނަގޮތް ބެލުމަށް ހެދޭ ބައެއް ޓެސްޓުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

·         ސްޕައިރޯމެޓްރީ : ސްޕައިރޯމެޓްރީ ހަދާއިރު މެޝިނަކާއި ގުޅިފައި އިންނަ ހޮޅިއެއް އަނގަޖަހައި ލެވޭ އެންމެ ފުންކޮށް ނޭވާލައި، ނޭވާ ހިފަހައްޓާލަން ބުނެއެވެ. މިޓެސްޓުގެ އެހީގައި ފުއްޕާމެއިން ވައި ނޫނީ އޮކްސިޖަން ހިފަހައްޓައިދޭ މިންވަރު އަދި ފުއްޕާމެޔަށް ވައި ވަދެ ބޭރުވާ މިންވަރު ބެލޭނެ އެވެ.

·         ލަންގް ވޮލިޔުމް ޓެސްޓު : މިޓެސްޓުގެ އެހީގައި އެކި ވަގުތުތަކުގައި ނޭވާލާއިރު ފުއްޕާމޭގައި ވައި ހިފަހައްޓައިދޭ މިންވަރު މިންކޮށްދެއެވެ.

·         ލަންގް ޑިފިއުޝަން ޓެސްޓު : މިޓެސްޓުގެ އެހީގައި ފުއްޕާމެޔާއި ލެޔާއި ދެމެދު އޮކްސިޖަނާއި ، ކާބަންޑައިއޮކްސައިޑް ދައުރުވާ މިންވަރު ދައްކައިދެއެވެ.

·         ޕަލްސް އޮކްސިމެޓްރީ: މިއީ އިގިއްޔަށް ލެއްވޭ ކުޑަ ޑިވައިސް އެއްގެ އެހީގައި ލޭގައި އޮކްސިޖަން ހުންނަ މިންވަރު ދައްކައިދޭ ނޫނީ އަންގައިދޭ ޓެސްޓެކެވެ. ލޭގައި އޮކްސިޖަން ހުންނަ މިންވަރަށް ކިޔަނީ " އޮކްސިޖަން ސެޗުރޭޝަން" އެވެ.

·         އެކްސަސައިޒް ސްޓްރެސް ޓެސްޓު : މިއީ ޓްރެޑްމިލް ނޫނީ ސްޓޭޝަނަރީ ބައިކް އެއްގައި ކަސްރަތުކުރަމުންދާ ވަގުތު ފުއްޕާމޭ އަދި ހިތުގެ މަސައްކަތް ހުރިނެތްގޮތް ބެލުމަށް ހެދޭ ޓެސްޓެކެވެ. ނޫނީ މޮނީޓަރ ކުރުމަށް ހެދޭ ޓެސްޓެކެވެ.

·         އާޓެރިއަލް ބްލަޑް ގޭސް ޓެސްޓު : މިއީ އަތުކުރީގައި ހިމެނޭ ސާފުލޭ ދައުރުވާ ލޭހޮޅި ނޫނީ އާޓަރީ އިން ލޭ ނަގައިގެން ހެދޭ ލޭގެ ޓެސްޓެކެވެ. މިޓެސްޓުގައި ލޭގައި އޮކްސިޖަން އަދި ކާބަންޑައި އޮކްސައިޑް ހުންނަ މިންވަރު މިންކުރެވެއެވެ.

ޓިޝޫ ސާމްޕަލް

އެހެން ޓެސްޓުތަކުން ޕަލްމޮނަރީފައިބްރޯސިސް ގެ ސަބަބު ދެނެނުގަނެވިއްޖެނަމަ، ފުއްޕާމެއިން ސެލޯށިކޮޅެއް ނަގަންޖެހިދާނެއެވެ. މިގޮތަށް އެތިކޮޅެއް ނެގުމަށް ކިޔަނީ "ބަޔޮޕްސީ ހެދުން"(biopsy) މިހެންނެވެ. މިގޮތުން ނެގޭ ބަޔޮޕްސީ ސާމްޕަލް ލެބޯޓަރީގައި ޓެސްޓުކޮށް، ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ކަން ޔަގީންކުރެވެއެވެ. ނޫނީ އެކަމަށް މަގުފަހިވި ސަބަބުތައް ދެނެގަތުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. ބަޔޮޕްސީ ސާމްޕަލް ނެގުމަށް ދެގޮތެއް ޚިޔާރުކުރެއެވެ. އެއީ ސަޖިކަލް ބަޔޮޕްސީ އަދި ބްރޮންކަސްކަޕީ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

(ހ) ސަޖިކަލް ބަޔޮޕްސީ (surgical biopsy): ސަޖިކަލް ބަޔޮޕްސީ ހެދުމަކީ ހަށިގަނޑު ހުޅުވައިގެން ނޫނީ ފަޅާލައިގެން ކުރާ އަދި ނުރައްކާތައް ބޮޑު ކަމަކަށް ވިޔަސް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ދެނެގަތުމަށް ކުރެވޭ ނޫނީ ކުރަންއޮތް ހަމައެކަނި ކަމަކީ މިއީ ކަމަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. މިއޮޕަރޭޝަން "ވީޑިއޯ އެސިސްޓަޑް ތޮރަކޮސްކަޕިކް ސާޖަރީ'(video assisted thoracoscopic surgery )  ގެ ގޮތުގައި ކުރެވެއެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑުން ކުޑަތަންކޮޅެއް ފަޅައިގެންކުރެވޭ އޮޕަރޭޝަނެކެވެ. ނޫނީ މޭމަތި ހިމެނޭ ހިސާބު ހުޅުވައިގެން ކުރެވޭ އޮޕަރޭޝަނެއް(thoracotomy)ގެ ގޮތުގައި ވެސް ކުރެވެއެވެ. މިދެ އޮޕަރޭޝަނަކީ ވެސް ހޭނައްތައިގެން ކުރެވޭ އޮޕަރޭޝަން ތަކެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

(ށ) ބްރޮންކަސްކަޕީ (bronchoscopy): މިއިޖުރާއާތުގައި ފުއްޕާމެއިން ނެގެނީ ވަރަށް ކުޑަ ސެލޯށި ކޮޅެކެވެ. މިގޮތަށް ނެގޭ ސެލޯށިކޮޅު އާންމު ގޮތެއްގައި ޕިނެއްގެ ބޮލަށްވުރެ ބޮޑެއް ނުވާނެއެވެ. މި ސެލޯށި ކޮޅު ނެގުމަށްޓަކައި އަނގަ ނޫނީ ނޭފަތުގެ ތެރެއިން ކުޑަކުޑަ ފަހެލި ހޮޅިއެއް ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ނެގޭ ސެލޯށި ކޮޅު ބަލި ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންވާ ވަރަށްވުރެ ކުޑަ ވެސް ވެދާނެ އެވ. ނަމަވެސް މިއީ ބައްޔަށް މަގުފަހިކުރާ އެހެން ކަންކަން ވެސް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދީފާނެ ކަމެކެވެ(މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

ލޭގެ ޓެސްޓުތައް

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ހުންނަ މީހުންނަށް އެމީހުންގެ ފުރަމޭ އަދި ގުރުދާގެ މަސައްކަތް ހުންނަ ނުހުންނަ ގޮތްތައް ދެނެގަތުމަށް ޚާއްޞަ ޓެސްޓުތައް ހެދުމަށް ލަފާދީފާނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

ފަރުވާ

އާންމު ގޮތެއްގައި ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އާއި ގުޅިގެން ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލައި ބޯވުމަކީ އެކަން ރަނގަޅުކޮށް އަނބުރާ އިޢާދަ ކުރެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި މިހާތަނަށް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އިތުރަށް ގޯސްވެގެން ދިއުން ހުއްޓުވޭނެ ބޭހެއް ވެސް ހޯދި ކަށަވަރު ކުރެވިފައި އެއް ނެތެވެ. ބައެއް ބޭސްތަކުން ބަލީގެ އުދަނގޫތަކަށް ލުއިކަމެއް ގެނެވިދާނެ އެވެ. ނޫނީ ބަލި އިތުރަށް ގޯސްވެގެން ދިއުން ހުއްޓުވިދާނެއެވެ. ނޫނީ ބަލިމީހާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ނޫނީ ހާލަތު ރަނގަޅުކުރެވިދާނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

ބޭސްތައް

އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ހުންނަ މީހުންނަށް ބައެއް ފަހަރު "ޕިރްފެނިޑޯން" ނޫނީ "ނިންޓިޑެނިބް' ފަދަ ބޭސްތައް ލިޔެދީފާނެ އެވެ. މިއީ އެމެރިކާގެ އެފްޑީއޭ އިން އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަށް ފަރުވާ ކުރުމަށް ފާސްކޮށްފައިވާ ބޭސްތަކެކެވެ. ނިންޓިޑެނިބް އެހެން ވައްތަރުތަކުގެ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް (ޚާއްޞަކޮށް ވަރަށް އަވަހަށް ގޯސްވެގެންދާ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް) އަށް ފަރުވާ ކުރުމަށް ވެސް ބޭނުންކުރެއެވެ. މިބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އިތުރަށް ގޯސްވެގެން ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަކުރެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).  

ނިންޓިޑެނިބްގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ބޭރަށްހިންގުމާއި މޭނުބައިކުރުން ހިމެނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

އޮކްސިޖަން ގެ ފަރުވާ

ސަޕްލިމެންޓަލް އޮކްސިޖަން ނޫނީ އިތުރު އޮކްސިޖަން ނެގުމަކީ ނޫނީ ދިނުމަކީ ފުއްޕާމޭގެ ބަލީގެ ހާލަތު ނޫނީ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގެ ހާލަތު ރަނގަޅުވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ސަބަބުން : -

·         ނޭވާލުމާ ކަސްރަތުކުރުން ފަސޭހަވެ ރަނގަޅުވުން

·         އޮކްސިޖަން ދަށްވެގެން ކުރިމަތިވާ ނުރައްކާތައް ކުޑަކުރުން ނޫނީ މަދުކުރުން

·         ހިތުގެ ކަނާތް ފަރާތަށް ކުރާ ބާރު ކުޑަކުރުން

·         ނިދުމާއި ދުޅަހެޔޮކަން ރަނގަޅުވުން

ކަސްރަތުކުރާއިރު ނޫނީ ނިދާއިރު އޮކްސިޖަން ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެވެ. ނޫނީ ބޭނުން ވެދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީހުންނަށް އަބަދު ވެސް އޮކްސިޖަން ނަގަން ޖެހިދާނެ އެވެ. މިފަދަ މީހުން ޕޯޓަބަލް އޮކްސިޖަން ކޮންސެންޓްރޭޓަރ އެއް ގެންގުޅެން ޖެހިދާނެ އެވެ. ނޫނީ ގެންގުޅެވިދާނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025).

ޕަލްމޮނަރީ ރިހެބިލިޓޭޝަން

ޕަލްމޮނަރީ ރިހެބިލިޓޭޝަންގެ ސަބަބުން ބަލީގެ އުދަނގޫތަކާއެކު ކުރިޔަށްދާން އެނގި، ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ދިރިއުޅުމުގައި ކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައް ފުރިހަމަކުރުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ޕަލްމޮނަރީ ރިހެބިލިޓޭޝަން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އަމާޒުކުރަނީ އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025)

·         ޖިސްމާނީ ހަރަކާތްތައް

·         ނޭވާލާނެ ގޮތުގެ ހުނަރުތައް

·         ކެއުން ބައްޓަންކުރާނެގޮތް

·         ޖަޒުބާތުތަކާ އިހުސާސްތައް މެނޭޖުކުރާގޮތް

·         ބަލީގެ ހާލަތާ ބެހޭގޮތުން އޮޅުން ފިލުވައިދިނުން

ފުއްޕާމޭ ބަދަލުކުރުން

ފުއްޕާމޭ ބަދަލުކުރުމަކީ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ހުންނަ ބައެއް މީހުންނަށް ބައެއް ފަހަރު ކުރެވިދާނެ ފަރުވާ އެކެވެ. ނޫނީ ދީއުޅޭ ފަރުވާ އެކެވެ. ފުއްޕާމޭ ބަދަލުކުރުމަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށްދީ މިފަދަ މީހުންގެ އުމުރު ދިގުކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ފުއްޕާމޭ ބަދަލުކުރުމަކީ ހިރާސްތައް ގިނަ އަދި ބޮޑު ކަމެކެވެ. އެގޮތުން ކުރިމަތިވެދާނެ ހިރާސްތަކުގެ ތެރޭގައި ލެއްވޭ ފުއްޕާމޭ ހަށިގަނޑުން ބަލައިނުގަތުން އަދި އިންފެކްޝަން ހެދުން ހިމެނެއެވެ. ފުއްޕާމޭ ބަދަލުކުރުމަށްފަހު މުޅި އުމުރަށް ބޭސްކާން ޖެހޭނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް، 2025)

ނޯޓް : މިއީ މަޢުލޫމާތު ފެތުރުމުގެ ނިޔަތުގައި ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ.

މައުލޫމާތު

·         https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pulmonary-fibrosis/symptoms-causes/syc-20353690#:~:text=Pulmonary%20fibrosis%20is%20scarring%20and,caused%20by%20many%20different%20things.

·         https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10959-pulmonary-fibrosis

 

 

 

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް

 

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް (interstitial lung disease) އަކީ ފުއްޕާމޭ ދުޅަވެ، ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުން ކުރިމަތި ކުރުވާ ބައިވަރު ހާލަތްތަކަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުމުން ފުއްޕާމޭ ހަރުއަރައި، ނޭވާލާން އުދަނގޫވެ، ލެޔަށް އޮކްސިޖަން ފޮނުވާދިނުމަށް ހުރަސްއަޅައެވެ (ލަންގް.އޯރގް، 2024، (މެޔޯކްލިނިކް،2024). އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ފުއްޕާމެޔަށް ލިބޭ ގެއްލުމަކީ އަނބުރާ އިޢާދަނުކުރެވޭ، އަދި ދުވަސްވާ ވަރަކަށް ގޯސްވަމުންދާ ކަމެކެވެ(މެޔޯކްލިނިކް،2024).އާންމު ގޮތެއްގައި ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުމުން ފުއްޕާމޭގެ ސެލޯށި، ބޯވެ، ހަރުވެ، ފުއްޕާމޭ ފުފި، އެއަށް ވައި ވަނުމަށް ހުރަސްއަޅައެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ހުންނަ ގިނަ މީހުންގެ ފުށުން ނޭވާލާން އުދަނގޫވުން ފާހަގަ ވެއެވެ. އަދި މަސައްކަތެއް ކޮށްލުމުން ފަހަރުގައި އުދަނގޫވާ ކަހަލަ ހިކި ކެއްސުމެއް ހުރެދާނެ އެވެ.

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިކުރުވާ ވަރަށް ގިނަ ސަބަބުތައް ހުރެއެވެ. އެގޮތުން ދިގުމުއްދަތަކަށް އެސްބެސްޓޯސް އަށް ހުށަހެޅުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ރޫމަޓޮއިޑް އާތުރައިޓިސް ފަދަ އުޓޯއިމިޔޫން ޑިޒީޒް ތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. ބައެއް ފަހަރު އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިކުރުވާ ސީދާ ސަބަބެއް ނޭނގެއެވެ. އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިކުރުވާ ސަބަބުތައް ގިނަ ކަމުން ދެވޭ ފަރުވާ ތައް ވެސް ތަފާތު ވެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އަކީ ބަލީގެ ހާލަތު ލަސްލަހުން ވެސް ގޯސްވެދާނެ ބައްޔެކެވެ. ނޫނީ ކުއްލިއަކަށް ހުރެފައި ވެސް ގޯސްވެގެން ހިނގައިދާނެ ބައްޔެކެވެ. އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް  ފަދަ ބަލިތަކާއި ގުޅިގެން ފުއްޕާމޭގައި އުފެދޭ ލަކުނަކީ އަނބުރާ ރަނގަޅުވެ ފަސޭހަވެދާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން ފަރުވާ އަމާޒުކުރެވެނީ އިތުރަށް ލަކުނުލުން ހުއްޓުވުމާއި، ބަލީގައި ކުރިމަތިވާ އުދަނގޫތަކަށް ލުއިކަން ހޯދައިދިނުމާއި، ބައްޔާއެކު ވެސް ދިރިއުޅުން ފަސޭހަކޮށްދީ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށްދިނުމަށެވެ. ފަރުވާގައި ދޭ ބޭހުގެ ސަބަބުން ބައްޔަށް ލުއިކަމެއް ލިބުނަސް، ކުރީގައި ހުރިގޮތަށް އެމީހެއްގެ ފުއްޕާމޭ މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ފަރުވާގެ ގޮތުގައި ބައެއް ފަހަރު ފުއްޕާމޭ ބަދަލުކުރުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ސަބަބު

ބެލެވޭގޮތުގައި އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވަނީ ފުއްޕާމެޔަށް ލިބޭ އަނިޔާއަކާއި ވިދިގެން އެއަނިޔާއިން ފަސޭހަވުމަށް ކުރާ މަސައްކަތް އެންމެ އެދެވޭގޮތުގައި ނުދިއުމުންނެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ލިބިފައި ހުންނަ ގެއްލުމުން މިންޖުވުމަށް އެކަށޭނަ ވަރަށް ހަށިގަނޑުން (ލިބުނު އަނިޔާ އިން މިންޖުވުމަށް މަރާމާތުކޮށް ހެދުމަށް) ސެލޯށި އުފައްދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ގައި މަރާމާތުކޮށް ލިބުނު އަނިޔާއިން ފަސޭހަކުރުމުގެ މަސައްކަތް އެކަށޭނަ ގޮތުގައި ކުރިޔަކަށް ނުދެއެވެ. އެގޮތުން އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އާޢި ގުޅިގެން ފުއްޕާމޭގެ އެތެރޭގައި ހުންނަ ވައިކޮތަޅުތަކުގައި ހުންނަ ސެލޯށިތައް ދުޅަވެ، ލަކުނުހެދި، ބޯވެގެން ދެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ލޭގެ ތެރެއަށް އޮކްސިޖަން ދިއުމަށް ނޫނީ ފޯރުވުމަށް ހުރަސްއަޅައެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒްގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. މިބަލިތައް ބެހިފައި ހުންނަނީ ސަބަބު އެނގޭ އަދި އޭގެ ސަބަބު ނޭނގޭ ހާލަތްތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށެވެ. އެގޮތުން ބެހިފައިވާ ބައެއް ބައިތައް ނޫނީ ގޮތްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

·         ކުރާ މަސައްކަތް ނޫނީ ދިރިއުޅޭ މާހައުލުގެ ސަބަބުން ބަލި ކުރިމަތިވުން

·         ހުންނަ ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން ބަލި ކުރިމަތިވުން

·         ބޭނުންކުރާ ބޭހެއް ނޫނީ ހޯދި ފަރުވާއެއް (ރޭޑިއޭޝަންގެ ފަރުވާ) ގެ ސަބަބުން ބަލި ކުރިމަތިވުން

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ބައެއް ފަހަރު ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމުގެ ސަބަބުން ވެސް ކުރިމަތިވާކަން ހޯދިފައި ވެއެވެ.

ކުރާ މަސައްކަތް ނޫނީ ދިރިއުޅޭ މާހައުލުގެ ސަބަބުން އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުން

ދިރިއުޅޭ މާހައުލުން ނޫނީ މަސައްކަތު މާހައުލުން ތަފާތު ވިހަތަކާއި، ނޫނީ ވައިނުސާފުވާ މާއްދާތަކަށް ދިގުމުއްދަތަކަށް ހުށަހެޅުމަކީ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ. ނޫނީ ކުރިމަތިކުރުވައިފާނެ ކަމެކެވެ.

·         ނޫމޯކަނީއޯސިސް (pneumoconiosis): ދިރިއުޅޭ މާހައުލުން ނޫނީ މަސައްކަތުގެ މާހައުލުން ދިގުމުއްދަތަކަށް ވަކި ބާވަތެއްގެ ހިރަފުސް ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ޒަރީޢާއިން ފުއްޕާމެޔަށް ހުށަހެޅުމަކީ ނޫނީ އެތެރެވުމުން އުފެދޭ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އަށް ކިޔަނީ "ނޫމޯކަނީއޯސިސް" އެވެ. މިގުރޫޕްގެ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން ގިނަ ދުވަސްވުމުން ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލައި، ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުން ވެއެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ލެޔަށް އޮކްސިޖަން ލިބުން މަދުވެ، ނޭވާކުރުވުން މެދުވެރި ވެއެވެ. މިގޮތުން ހުންނަ އުދަނގޫތައް ރަނގަޅުވެ، ކުރިން ހުރި ހާލަތަށް އަނބުރާ އިއާދައެއް ނުވެއެވެ. މިގުރޫޕްގެ ބަލިތަކަށް ނަންދީފައި ހުންނަނީ ކުރާ މަސައްކަތުގެ ބާވަތަށް ނޫނީ ހުށަހެޅޭ ވިހައިގެ ބާވަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ. މިސާލަކަށް ބޯޓުދެލީގެ ހިރަފުހަށް ހުށަހެޅުމުން ކުރިމަތިވާ "ކޯލް މައިނަރސް ލަންގް" އަދި ފައިބަރު ކުނޑިއަށް ހުށަހެޅުމުން ކުރިމަތިވާ އެސްބެސްޓޯއީސިސް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ސިލިކާ ހިރަފުހަށް ހުށަހެޅުމުން ކުރިމަތިވާ ސިލިކޯސިސް ހިމެނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

·         ހައިޕަރސެންސިޓިވިޓީ ނިއުމޮނައިޓިސް (hypersensitivity pneumonitis): މިއީ ވައިގެ ޒަރީޢާއިން އިރިޓެންޓް ތައް ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ނޭވަޔާއެކު އެތެރެވެގެން ފުއްޕާމޭ ދުޅަވުމުން ކުރިމަތިވާ ހާލަތެކެވެ. މިގޮތުން އެންމެ އާންމުކޮށް ވައިގެ ޒަރީޢާއިން އެތެރެވާ އިރިޓެންޓް ތަކުގެ ތެރޭގައި ދޫނި ޕްރޮޓީން، މޯލްޑް އަދި ބެކްޓީރިޔާ ހިމެނެއެވެ. މިގޮތަށް ދިމާވާ ހާލަތްތަކަށް ނަންދީފައި ހުންނަނީ ފުއްޕާމެޔަށް ހުށަހެޅުނު އިރިޓެންޓްގެ މަސްދަރަކާއި ރިއާޔަތްކޮށްގެންވެ. މިސާލަކަށް ދޫނީގެ ޕްރޮޓީން އަށް ހުށަހެޅިގެން ކުރިމަތިވާ ޕިޖަން ބްރީޑާރސް ނުވަތަ ބާރޑް ލަވަރސް ޑިޒީޒް އަދި ދަނޑުތަކުގައި ވިނަކުނޑީ އަށް ހުށަހެޅިގެން ކުރިމަތިވާ ފާރމާރސް ލަންގް ފަދަ ބަލިތައް ހިމެނެއެވެ. މިފަދަ އިރިޓެންޓްތަކަށް ހުށަހެޅިގެން ކުރިމަތިވާ މައްސަލަތައް އެއިރިޓެންޓް އަކާއި ދުރުހެލިވުމުން ލުއިވެގެން ދެއެވެ. އަދި އެ އިރިޓެންޓް އަކަށް ހުށަހެޅުން ކުރިޔަށް ގޮސް ދެމިހުރިނަމަ، އެއާއި ގުޅިގެން ފުއްޕާމެޔަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް އިތުރުވެ، ގޯސްވެގެން ދެއެވެ(މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ހުންނަ ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުން

ބައެއް ކަހަލަ ބަލިތަކާއި ހާލަތްތަކުގެ ސަބަބުން އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިކޮށްފާނެ އެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

(ހ) ގުޅުވައިދެނިވި ސެލޯށިތަކުގެ ބަލިތައް (connective tissue disease): މިފަދަ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި އުޓޯއިމިޔޫން ޑިޒީޒް ގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ރޫމަޓޮއިޑް އާތުރައިޓިސް(ރާއްޖެބަލި)، ސްކެލިރޯޑާރމާ، އަދި މިކްސްޑް ކަނެޓިވް ޑިޒީޒް ހިމެނެއެވެ. މިބަލިތަކުގެ ސަބަބުން އަމިއްލަ ހަށިގަނޑު، ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމަށް ދެކޮޅަށް އުފައްދާ އިޖާބަ ފުރިހަމަ ނުވެދެއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގައި ދުޅަ އާއި ލަކުނު ލައެވެ. ނޫނީ ލަކުނު އުފައްދައެވެ. އެގޮތުން ދުޅައާއި، ލަކުނު ފުއްޕާމޭގައި ވެސް އުފެދޭގޮތް ވެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ށ) ސާރކޮއިޑޯސިސް (sarcoidosis): މިބަލީގައި ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ގްރެނިއުލޯމާ އުފެދޭގޮތް ވެއެވެ. ގްރެނިއުލޯމާ އަކީ ދުޅަ އުފައްދާ ދިރު ތަކުން ކުޑަ އެއްވުމަކުން އުފެދިފައިވާ އުފެދުމެކެވެ. މިގޮތުން އެންމެ އާންމުކޮށް ގްރެނިއުލޯމާ އުފެދެނީ ފުއްޕާމޭ އަދި ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބު ތަކުގައި އުފެދިފައިވާ ގޮށް ތަކުގައެވެ. މީގެ އިތުރުން ގްރެނިއުލޯމާ އުފެދޭ އެހެން ހިސާބުތަކުގެ ތެރޭގައި ފުރަމޭ، ހުންކޮށި، ހިތް، ހަން އަދި ލޯ ހިމެނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ބޭހެއް ނޫނީ ރޭޑިއޭޝަންގެ ސަބަބުން އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުން

ބައެއް މީހުންނަށް ބޭހެއް ނޫނީ ރޭޑިއޭޝަންގެ ސަބަބުން އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުމަކީ ދިމާވެދާނެ ކަމެކެވެ. ބޭނުންކުރި ބޭހުގެ ވައްތަރާއި، މުއްދަތަށް ރިއާޔަތްކޮށް މިގޮތަށް ދިމާވާ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ފަހަރުގައި ރަނގަޅުވެދާނެ އެވެ. ނޫނީ ރަނގަޅު ނުވެވެސް ހިނގައިދާނެ އެވެ. އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުމަށް އާންމުކޮށް ދިމާވެދާނެ ބޭސްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).  

(ހ) ކެންސަރުގެ ފަރުވާގައި ދޭ ކީމޯތެރަޕީގެ ބޭސްތައް : މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި ކެންސަރުގެ ދިރުތައް މެރުމަށް ހުންނަ ބޭސް ތަކެކެވެ. މިފަދަ ބޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި ބްލީއޯމައިސިން، ޖެމްސިޓަބިން، އަދި އިމިޔޫން ޗެކްޕޮއިންޓް އިންހިބިޓަރސް ފަދަ ފުއްޕާމޭގެ ސެލޯށިތަކަށް ގެއްލުންދޭ ބޭސްތައް ހިމެނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ށ) ހިތުގެ ބަލިތަކަށް ބޭނުންކުރާ ބޭސްތައް : ހިތުގެ ވިންދު ތަރުތީބުނުވުމަށް ބޭނުންކުރާ ބައެއް ބޭސްތައް މިސާލަކަށް އެމިއެޑެރޯން ފަދަ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވާގޮތް ވެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).  

(ނ) ބައެއް އެންޓިބަޔޮޓިކްތައް : އެންޓިބަޔޮޓިކްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ނައިޓްރޯފިއުރަންޓޮއިން އަދި ޑެޕްޓޯމައިސިން ފަދަ އެންޓިބަޔޮޓިކްތަކުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވާގޮތް ވެއެވެ.(މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ރ) އެންޓިއިންފްލެމޭޓަރީ ބޭސްތައް : އެންޓިއިންފްލެމޭޓަރީ ބޭސްތަކުގެ ގޮތުގައި ގުނާލެވޭ މިތޮޓްރެކްސޭޓް އަދި ސަލްފަސެލޭޒިން ފަދަ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވާގޮތް ވެއެވެ(މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ބައެއް ވައްތަރުގެ ކެންސަރާ (އުރަމަތީގެ ކެންސަރު އަދި ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރުތައް)އި ގުޅިގެން މޭމަތި ހިމެނޭ ހިސާބަށް ރޭޑިއޭޝަންގެ ފަރުވާ ދިނުމަކީ ފުއްޕޭމެޔަށް ގެއްލުންވެ، ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުން ބައެއް މީހުންނަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވުން ބަރޯސާވަނީ އަންނަނިވި ކަންތައްތަކަށެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

·         ފުއްޕާމެއިން ރޭޑިއޭޝަން އަށް ހުށަހެޅުނު ނޫނީ ދެވުނު މިންވަރު

·         ރޭޑީއޭޝަން ދެވުނު ޖުމުލަ މިންވަރު

·         ކީމޯތެރަޕީ ދިންކަން ނުވަތަ ނޫންކަން

·         ފުއްޕާމޭގެ އެހެން އިތުރު މައްސަލައެއް ހުރިކަން ނުވަތަ ނޫންކަން  (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ސަބަބެއް ނޭނގި އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުން

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުމަށް މެދުވެރިވާ މާއްދާތަކާއި ހާލަތްތަކުގެ ލިސްޓު ވަރަށް ދިގެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީހުންނަށް ސީދާ ވަކި ސަބަބެއް ހޯދިފައެއް ނުހުރެއެވެ. ނޫނީ އެމީހުންނަށް އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވަނީ ސީދާ ވަކި ކަމެއްގެ ސަބަބުންނޭ ބުނަން އުދަނގޫވެއެވެ. ނޫނީ ދެނެއެއް ނުގަނެވެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކަށް ނޫނީ މިގޮތަށް ސަބަބު ނޭނގި އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިކުރުވާ ހާލަތްތަކަށް ނިސްބަތްކުރަނީ "އިޑިއޯޕެތިކް އިންޓަރސްޓިޝަލް ނިއުމޯނިޔާ"(idiopathic interstitial pneumonia) ނަމުންނެވެ. އޭގެ ބައެއް މިސާލުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. މިހާލަތުގައި ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލައި، ބޯވެ، ހަރުއަރާފައިވާ ސެލޯށިތަކުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ބާރުބޮޑުވެ، ނޭވާލުމަށް ހުރަސްއަޅައެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި ފަރުވާކޮށްގެން ރަނގަޅުކުރެވޭ ހާލަތެއް ނޫނެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ހ) އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް (idiopathic pulmonary fibrosis): މިއީ ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލައި، ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ، ތަރައްގީވަމުން ނޫނީ ކުރިއަރަމުން ގޮސްދާނެ ފުއްޕާމޭގެ ބައްޔެކެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި އޭގެ ސަބަބުން ނޭނގޭ ހާލަތަކަށްވާތީ،  ނަމުގެ ކުރިޔަށް "އިޑިއޯޕެތިކް" އޭ ކިޔައެވެ. އިޑިއޯޕެތިކް މާނައަކީ ސަބަބު ނޭނގުމެވެ. އިމޭޖިންގ ޓެސްޓުތަކުން ނޫނީ ބަޔޮޕްސީ ހަދައިގެން މިހާލަތު ދެނެގަނެވިދާނެ އެވެ(މެޔޯކްލިނިކް،2024).  

(ށ) ކްރިޕްޓޯޖެނިކް އޯގަނައިޒިންގ ނިއުމޯނިޔާ (cryptogenic organizing pneumonia): މިއީ ވަރަށް މަދުން ނޫނީ ނާދިރުކޮށް މެނުވީ ދިމާވާ ހާލަތެއް ނޫނެވެ. މިހާލަތުގައި ފުއްޕާމޭގައި ވައިދައުރުކުރުވާ ކުދި މަގުތައް ނޫނީ ވައިނޮޅީގެ ކުދިކަފިތައް އަދި ފުއްޕާމޭގެ ވައިކޮތަޅުތައް ދުޅަވާގޮތް ވެއެވެ. މިދުޅައިގެ ސަބަބުން ނޭވާލާން ދަތިވެއެވެ. ނޫނީ އުދަނގޫ ވެއެވެ. ނަމަވެސް ކްރިޕްޓޯޖެނިކް ނިއުމޯނިޔާ އަކި އިންފެކްޝަން އެއް ނޫނެވެ. އަދި ސީދާ ސަބަބެއް ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. މިހާލަތުގައި ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުން ނޫނީ ސެލޯށިތައް ލަކުނުލައި ހަރުއެރުމަކީ ވަރަށް މަދުން ނޫނީ ނުވާނެ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ނ) ނަންސްޕެސިފިކް އިންޓަރސްޓިޝަލް ނިއުމޯނިޔާ (nonspecific interstitial pneumonia): މިވައްތަރުގެ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ގައި ފުއްޕާމޭގެ ސެލްތައް ދުޅަވެ، ނޫނީ ވައިކޮތަޅުތަކުގެ ދެމެދުގައި ހުންނަ ހުސް ޖާގައިގެ ތެރޭގައި ލަކުނުލާގޮތް ވެއެވެ. ގުޅުވައިދެނިވި ސެލޯށީގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް މިހާލަތު ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރެވެ. ނަމަވެސް އެހެން ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި ނަންސްޕެސިފިކް ނިއުމޯނިޔާ ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

މަގުފަހިކުރާ ކަންތައްތައް

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އަށް މަގުފަހިކޮށްދާނެ ބައެއް ކަންތައްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

(ހ) އުމުރު : ތުއްތު ކުދިންނާއި ކުޑަކުދިންނަށް ބައެއް ފަހަރު އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވިޔަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވަނީ ބޮޑެތި މީހުންނަށެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ށ) މަސައްކަތުގެ މާހައުލުން ނޫނީ ދިރިއުޅޭ މާހައުލުން ވިހަތަކަށް ހުށަހެޅުން : މައިން ތަކުގެ ތެރޭގައި މަސައްކަތްކުރުން، ދަނޑުވެރިކަންކުރުން، އިމާރާތް ކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި އުޅުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންދޭ ތަފާތު ވައްތަރުތަކުގެ ވައިނުސާފު ކުރުވަނިވި މާއްދާތަކަށް ނޫނީ ވިހަތަކަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނަ މަސައްކަތްތަކެވެ. އެހެންކަމުން މިފަދަ މަސައްކަތުގައި އުޅޭ މީހުންނަށް ވިހަތަކަށް ހުށަހެޅި އެކަމުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުންވެ، އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުކުރުވައެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ނ) ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން : ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ގެ ބައެއް ވައްތަރުތައް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުކުރުވާ ކަމެކެވެ. ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ހުންނަ މީހުންނަށް އެބަލީގެ އުދަނގޫތައް އިތުރަށް ގޯސްކުރުވާކަމެކެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އެމްފަޒީމާ ކަހަލަ ހާލަތެއް ހުންނަ ނަމަ މިފުރުޞަތު އިތުރުވެގެން ދެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ރ) ރޭޑިއޭޝަން ނޫނީ ކީމޯތެރަޕީ ނެގުން : ފުއްޕޭމެޔަށް ރޭޑިއޭޝަން ތެރަޕީ ދިނުން ނޫނީ ކީމޯތެރަޕީގެ ގޮތުގައި ނަގާ ބައެއް ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުކުރުވައެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ބ) ގުޅުވައިދެނިވި ސެލޯށިތަކުގެ ބަލިތައް : މިފަދަ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވުމުގެ ހިރާސް އިތުރުކުރުވާ އުޓޯއިމިޔޫން ޑިޒީޒް ތައް ހިމެނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).  

އަލާމާތްތައް

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ގެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

·         ނޭވާކުރުވުން : އެގޮތުން އެއްވެސް ކަމެއް ނުކޮށް އަރާމުކުރާ ހާލަތުގައި ވެސް ނޭވާކުރުވާގޮތް ވެއެވެ. އަދި ކަމެއް ކޮށްލުމުން ނޭވާކުރުވުން އިތުރަށް ގޯސްވާގޮތް ވެއެވެ.

·         ހިކި ކެއްސުމެއް ހުރުން ނޫނީ ހިކިކޮށް ކެއްސުން (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒްގެ އެންމެ އާންމު އަލާމާތަކީ ނޭވާކުރުވުމެވެ. މީގެ އިތުރުން ހިކިކެއްސުން، މެޔަށް އުދަނގޫވުން، ވަރުބަލިވެ ވާޅުވުން އަދި ދޭތެރެއަކުން ބަރުދަން ލުއިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ގިނަ ފަހަރު އަލާމާތްތައް ފެންނައިރު ހުންނާނީ ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުން ލިބިފައެވެ. އެހެންކަމުން ލަސްނުކޮށް ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ (ލަންގް.އޯރގް، 2024).

ދިމާވެދާނެ ނުރައްކާތައް

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ހުރުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން އަންނިނިވި ނުރައްކާތައް ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނަ ކަމެކެވެ. ނޫނީ ބައެއް ފަހަރު ފުރާނަޔަށް ނުރައްކާވެދާނެ ހާލަތްތައް ކުރިމަތި ކުރުވައިފާނެ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

·         ފުއްޕާމޭގެ އެތެރޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުން : އާންމުކޮށް ލޭމައްޗަށް ދިއުމާއި ނޫނީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު މައްޗަށް ދިއުމާއި ޚިލާފަށް ފުއްޕާމޭގެ އެތެރޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވާއިރު، ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވަނީ ހަމައެކަނި ފުއްޕާމޭގެ އެތެރޭގައި ހުންނަ ސާފުލޭދައުރުކުރުވާ ލޭހޮޅިތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލުމުން ނޫނީ ހިމަލޭހޮޅިތަކުގައި އޮކްސިޖަން ދައުރުނުވުމުން ފުއްޕާމެޔަށް ލޭލިބުން ދަށްވެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ޕަލްމޮނަރީ ލޭހޮޅިތަކުގެ ޕްރެޝަރު މަތިވެ، ވައިކޮތަޅުތަކުގެ ތެރޭގައި އޮކްސިޖަން ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް (ލޭގެ ތެރެއަށް އޮކްސިޖަން ފޮނުވައިދީ، ލެއިން ކާބޮން މޮނޮކްސައިޑް ބޭރުކޮށް ދިނުމުގެ މަސައްކަތް) ބުރޫއަރައި، ލޭގައި އޮކްސިޖަންގެ މިންވަރު ދަށްވެއެވެ. ޕަލްމޮނަރީ ހައިޕަރޓެންޝަން އަކީ ގިނަ ދުވަސްވުމުން ހާލަތު ގޯސްވަމުން ގޮސް، އެކަމުގެ ސަބަބުން ހިތުގެ ކަނާތް ފަރާތުގެ މަސައްކަތް ހުއްޓުވުމަކަށް ގެނުވައިފާނެ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

·         ހިތުގެ ކަނާތް ފަރާތުގެ މަސައްކަތް ފޭލްވުން : މިހާލަތު ކުރިމަތިވަނީ ހިތް ބެހިފައިވާ މައިގަނޑު 4 ބައިގެ ތެރެއިން ހިތުގެ ކަނާތް ފަރާތުގެ ތިރީގައި ބައި ނުވަތަ ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އިން ބެދިފައިވާ ޕަލްމޮނަރީ ލޭހޮޅިތަކަށް ލޭދައުރުކުރުވުމަށް އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބާރަށް މަސައްކަތްކުރަން ޖެހުމުންނެވެ. ނޫނީ ލޭ ޕަމްޕުކުރަން ޖެހުމުންނެވެ. މިހެންވުމުން މަޑުމަޑުން ހިތުގެ ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ބާރުބޮޑުވެ، އޭގެ މަސައްކަތް ފޭލްވެ ހުއްޓުމަކަށް އަންނަގޮތް ވެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

·         ނޭވާލުމުގެ މަސައްކަތް ފޭލްވުން : އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒްގެ ފަހު މަރުހަލާގައި ލޭގައި އޮކްސިޖަންގެ މިންވަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް ދަށްވެ، އެއާއެކު ޕަލްމޮނަރީ ހައިޕަރޓެންޝަން ކުރިމަތިވެ، ހިތުގެ ކަނާތް ފަރާތުގެ މަސައްކަތް ހުއްޓުމަކަށް އައިސް، އާޚިރު ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ނޭވާލުމުގެ މަސައްކަތް ފޭލްވެގެން ދެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ދެނެގަތުން

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ދެނެގަނެ، ބަލި ކުރިމަތިވީ ކޮން ސަބަބަކާހުރެ ކަން ހޯދުމަކީ އުދަނގޫ ގޮށްޖެހުން ގިނަ ކަމެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެއްވެސް ސަބަބެއް ނުހޯދުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ފުއްޕާމޭގެ ވަރަށް ގިނަ ބަލިތަކަކީ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ގެ ގިންތި އަށް ފެތޭނެ ބަލިތަކެކެވެ. އަދި ވަރަށް ގިނަ ބަލިތަކުގެ އަލާމާތްތައް ވެސް އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒްގެ އަލާމާތްތަކާއި ދާދި އެއްގޮތް ކަމެއް ހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކަން ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން ބައްޔާއި އެއްގޮތް އަލާމާތްތައް ހުންނަ އެހެން ބަލިތަކާއި ހާލަތްތައް ދެނެގަނެ، ކަށަވަރުކުރުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އާއި ގުޅިގެން އަންނަނިވި ޓެސްޓުތައް ހެދުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ލެބޯޓަރީ ޓެސްޓުތައް

ލޭގެ ޓެސްޓު : ލޭގެ ޓެސްޓުތަކުގެ އެހީގައި އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އާއި ގުޅިގެން ލޭގައި އުފެދިދާނެ ޕްރޮޓީން، ހަށިދަމަނަތައް ފަދަ މާއްދާތައް ދެނެގަނެވިދާނެ އެވެ. މިފަދަ މާއްދާތައް ހަށިގަނޑަށް ހުށަހެޅޭ ތަފާތު ވިހަ މާއްދާތައް ، ނޫނީ ވައިނުސާފުވާ މާއްދާތައް ނުވަތަ އިރިޓެންޓް ތަކާއި ގުޅިގެން ލޭގައި އުފެދުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).  

އިމޭޖިންގ ޓެސްޓުތައް

ސީޓީ ސްކޭން ހެދުން : ސީޓީ ސްކޭން ހެދުމަކީ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ދެނެގަތުމަށް ހެދޭ އަސާސީ އެއް ޓެސްޓެވެ. އަދި މިއީ ބައެއް ފަހަރު ބަލި ދެނެގަތުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ހެދޭ ޓެސްޓު ވެސް މެއެވެ. ހައި ރިޒޮލިޔުޝަން ސީޓީ ސްކޭންގެ އެހީގައި ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނުލައި، ހަރުއަރާފައިވާ މިންވަރު އަދި ފުއްޕާމެޔަށް ގެއްލުން ލިބިފައިވާ މިންވަރު ދެނެގަނެވެއެވެ. އަދި ބަލި ދެނެގަތުމުގައި ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތައް ކުޑަވެ، ބަލީގެ ފަރުވާ ބައްޓަންކުރުމުގައި އެހީތެރިކަން ލިބިދެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).  

އީކޯކާޑިއޯގްރާމް ހެދުން : މިއީ ބައްޔާއި ގުޅިގެން ހިތުގެ ބައިތަކަށް އަސަރުކޮށްފައިވޭތޯ ބެލުމަށް ހެދޭ ޓެސްޓެކެވެ. މިޓެސްޓުގެ އެހީގައި ހިތުގެ ކަނާތް ފަރާތަށް ޕްރެޝަރު ހުރި މިންވަރު ދެނެގަނެވޭނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ހުންނަގޮތް ބެލުން

ސްޕައިރޯމެޓްރީ ހެދުން : މިޓެސްޓު ހެދުމަށްޓަކައި މެޝިނަކާއި ގުޅިފައިވާ ހޮޅިއެއްގައި އަނގަޔަށް ޖެހުމަށްފަހު ހޮޅީގެ ތެރެއަށް ނުވަތަ އަނގައިން ބޭރަށް (ހޮޅީގެ ތެރެއަށް ވާގޮތަށް) ނޭވާލުމަށް ބުނެއެވެ. މިމެޝިންގެ އެހީގައި ފުއްޕާމެއިން ހިފަހައްޓައިދެނީ ކިހާ މިންވަރެއް ވައެއް ކަމާއި، އަދި ފުއްޕާމެއިން ވައި ބޭރުކޮށްދެނީ ކިހާ އަވަސް މިނެއްގައި ކަން މިންކޮށްދޭނެ އެވެ. މިޓެސްޓުގެ އެހީގައި ފުއްޕާމެއިން ލޭގެ ތެރެއަށް އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދެނީ ކިހާ އަވަސް މިނެއްގައިކަން މިންކޮށްދޭނެ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).  

އޮކްސިމެޓްރީ : މީގެ މާނައަކީ އޮކްސިޖަން ހުރި މިންވަރު ބެލުމެވެ. މިޓެސްޓު ހެދުމަށް އިގިލީގެ ކޮޅަށް ޕަލްސިއޮކްސިމީޓަރެއް ލެއްވޭނެއެވެ. ފުއްޕާމޭގައި ހުރި ބަލީގެ ހާލަތު ދެނެގަތުމަށް ބައެއް ފަހަރު މިޓެސްޓު ހަދައި އުޅެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).   

ފުއްޕާމޭގެ ބަޔޮޕްސީ ހެދުން

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ދެނެގަތުމަށް ބައެއް ފަހަރު ފުއްޕާމެއިން އެތިކޮޅެއް ނަގައިގެން ޓެސްޓު ކުރެވެއެވެ. އެގޮތުން ބަޔޮޕްސީ އަށް ފުއްޕާމޭގެ ސިލޯށީގެ ނަމޫނާ ނަގަނީ އަންނަނިވި ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކުންނެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).  

ބްރޮންކޮސްކަޕީ (bronchoscopy): މި ޓެސްޓުގައި ފުއްޕާމެއިން  ފުއްޕާމޭގެ ސިލޯށިން ވަރަށް ކުޑަ އެތިކޮޅެއް ނުވަތަ ގާތްގަނޑަކަށް ޕިނެއްގެ ބޮލުގެ މިންވަރު އެތިކޮޅެއް ނެގެއެވެ. މިޓެސްޓު ހެދެނީ ނޭފަތުން ނޫނީ އަނގައިގެ ތެރެއިން ވަރަށް ހިމަހޮޅިއެއް(bronchoscope)  ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ފޯރުވައިގެންނެވެ. މިޓެސްޓުގެ ހިރާސް ތަކުގެ ތެރޭގައި އަޑުކުރަކިވުން، ކަރުތެރެ ހަލާކުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް ފުއްޕާމެއިން ނެގޭ ސެލޯށީގެ ނަމޫނާ ބައެއް ފަހަރު ކުޑަވެގެން ބަލިދެނެގަނެވޭ ވަރު ނުވެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).    

ބްރޮންކައަލްވިއޮލަރ ލަވޭޖް (bronchoalveolar lavage): މި އިޖުރާއާތުގައި ފުއްޕާމޭގެ ބަޔަކަށް މޭޒުމަތީ ސަމުސަލެއްގެ ސްޓެރައިލް ސޯލްޓް ވޯޓަރ ބްރޮންކަސްކޯޕް އަކުން އިންޖެކްޓް ކުރެވެއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު ވަގުތުން އެ ދަމާލެވެއެވެ. މިގޮތުން އެތެރެކުރުމަށްފަހު ދަމާލެވޭ ފެންކޮޅުގައި ފުއްޕާމޭގެ އެތެރޭގައި ހުންނަ ވައިކޮތަޅުގައި ހިމެނޭ ދިރުތައް އެކުލެވޭނެ އެވެ. އެހެން އިޖުރާއާތު ތަކަށްވުރެ ފުއްޕާމޭގެ ބޮޑު ބަޔަކުން ނަމޫނާ ނެގުނަސް މިޓެސްޓުން ވެސް ފުއްޕާމޭގައި ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އުފެދެނީ ކީއްވެގެކަން ދެނެގަނެވޭނެ މިންވަރަށް މައުލޫމާތު ނުލިބުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ(މެޔޯކްލިނިކް،2024).

އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ބަޔޮޕްސީ ނެގުން (surgical biopsy): ބަލި ރަނގަޅަށް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ފުއްޕާމެއިން ސެލޯށި ކޮޅެއް ނެގުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި ގޮތަކީ ލޯވަޅު އަޅައިގެން އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ނެގުން ނޫނީ ފަޅާލައިގެން ނެގުން ކަމުގައިވާނަމަ އެގޮތަށް ވެސް ފުއްޕާމޭގެ ސެލޯށީގެ ނަމޫނާ ކޮޅެއް ނަގަން ޖެހިދާނެ އެވެ. މިޓެސްޓު ހެދުމަށްޓަކައި ބަލިމީހާ ހޭނައްތާލަން ޖެހޭނެ އެވެ. މިއޮޕަރޭޝަން ކުރުމަށްޓަކައި މޭމަތީގެ ކަށިތަކުގެ ދެމެދުން އުފެދޭ ހުސް ޖާގައެއްގައި ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ކަފާލައި، އެކަފާލި ތަނުން އޮޕަރޭޝަންކުރަން ބޭނުންވާ އަދަވާތްތަކާއި، ކެމެރާ އެތެރެއަށް ފޮނުވެއެވެ. އެތެރެއަށް ފޮނުވޭ ކެމެރާއާއި، ވީޑިއޯ މޮނީޓަރު މެދުވެރިކޮށް، އޮޕަރޭޝަން ޑޮކްޓަރަށް ފުއްޕާމޭ ފެންނަމުންދާނެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).  

ފަރުވާ

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ގައި ފުއްޕާމޭގައި ލަކުނު އުފެދުމަށްފަހު، އެކަން އަނބުރާ ކުރީގެ ހާލަތަށް އަނބުރާ އިޢާދައެއް ނުވާނެ އެވެ. ބައްޔަށްދޭ ފަރުވާ އިން ކޮންމެ ފަހަރަކު ބަލި އިތުރަށް ގޯސްވެގެން ދިއުމެއް ނުހުއްޓުވައެވެ. ބައެއް ފަރުވާއިން ކުރު މުއްދަތަކަށް ބައްޔަށް ލުއިކަން ލިބެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ދޭ ފަރުވާ އިން ބަލިމީހާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު ރަނގަޅު ކުރުވައެވެ. ނޫނީ އާންމު ދިރިއުޅުން އުޅެވޭނެ ވަރު ކޮށްދެއެވެ. އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒްގެ ފަރުވާގައި ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ބޭސް ބޭނުންކުރުން

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އަށް ޚާއްޞަ ފަރުވާއެއް ހޯދުމުގެ ދިރާސާތައް އަދިވެސް ދަނީ ކުރެވެމުންނެވެ. ފުއްޕާމެޔަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުމާއި އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވި ސަބަބަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދޭ ފަރުވާ ތަފާތުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އާއި ވިދިގެން ދީފާނެ ފަރުވާތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ހ) ކޯޓިކޯސްޓީރޮއިޑް ބޭސްތައް : އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވާ ގިނަ މީހުންނަށް ފަރުވާ ކުރުމުގައި ކޯޓިކޯސްޓީރޮއިޑް ދީއުޅެއެވެ. އެގޮތުން އެންމެ އާންމުކޮށްދީ އުޅެނީ "ޕްރެޑްނިސޯން" އެވެ. މިއީ ދިފާޢީ ބާރު ދަށްކޮށްދޭ ބޭސްތަކެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ދިފާޢީބާރު ދަށްކޮށްދޭ އެހެން ބޭސްތައް ވެސް ފަރުވާގެ ގޮތުގައި ދީއުޅެއެވެ. އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ކުރިމަތިވި ސަބަބަށް ރިއާޔަތްކޮށް، މިފަދަ ބޭސްތައް ދިނުމުން ބަލި އިތުރަށް ގޯސްވެގެން ދިއުން ލަސްކޮށްދީ ކުޑަކޮށްދެއެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ށ) އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގޯސްވުން ކުޑަކުރާ ބޭސްތައް : އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގެ ހާލަތު ގޯސްވެގެން ދިއުން ކުޑަކުރުމަށް އެންމެ އާންމުކޮށްދީ އުޅޭ ދެބޭހަކީ ޕިރްފެނިޑޯން، އަދި ނިންޓިޑެނިބް އެވެ. މިގޮތަށް ދޭ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުރިމަތިވުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން މިބޭސްތައް ބޭނުންކުރުމުގެ އޭގެ ފައިދާ އަދި ނޭދެވޭ އަސަރުތަކާ ބެހޭގޮތުން ޑޮކްޓަރުންނާއި ވާހަކަ ދައްކައި އޮޅުން ފިލުވުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

(ނ) ބަނޑުގައި ގޭސް ނޫނީ ވައިހެދުން ކުޑަކުރާ ބޭސްތައް : އިޑިއޯޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ހުންނަ ގިނަ މީހުންނަށް މަތިންއަރާ ބަލީގެ އުދަނގޫތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. ފުއްމޭޔަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުން ގޯސްވުމާއި، މަތިންއަރާ ބައްޔާއި ގުޅުމެއް ވާކަމަށް ބެލެވިފައި ނޫނީ ހޯދިފައި ވެއެވެ. އެހެންކަމުން މިހާލަތުގައި ބަނޑުގައި ވައިހެދުން ކުޑަކުރާ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރުމަށް ލަފާދިނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

އޮކްސިޖަންގެ ފަރުވާ

އޮކްސިޖަންގެ ފަރުވާ އިން ފުއްޕާމޭ އަށް ލިބޭ ގެއްލުން ނުހުއްޓުވޭނެ އެވެ. ނަމަވެސް އޮކްސިޖަން ފަރުވާއިން އަންނަނިވި ކަންކަން ހާޞިލް ކުރެވިދާނެ އެވެ.

·         ކަސްރަތުކުރުމާއި، ނޭވާލުން ފަސޭހަކޮށްދިނުން

·         އޮކްސިޖަން މަދުވެގެން ކުރިމަތިވާ އެއްވެސް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވުން ކުޑަކުރުން ނޫނީ އެކަމުން ރައްކާތެރިކޮށްދިނުން

·         ހިތުގެ ކަނާތް ފަރާތުގެ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކޮށްދިނުން

·         ނިދި ރަނގަޅުކުރުވުމާއި، ދުޅަހެޔޮ ދިރިއުޅުމެއް ހޯދައިދިނުން  (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ޕަލްމޮނަރީ ރިހެބިލިޓޭޝަން

ޕަލްމޮނަރީ ރިހިބެލިޓޭޝަންގެ ބޭނުމަކީ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ހުންނަ މީހުންނަށް ހިތްހަމަޖެހޭ ފަދަ ދިރިއުޅުމެއް ހޯދައި ދިނުމެވެ. އެހެންކަމުން ޕަލްމޮނަރީ ރިހިބެލިޓޭޝަން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އަމާޒުކުރެވެނީ އަންނަނިވި ކަންކަމަށެވެ.

·         އެމީހެއްގެ ކިބައިގައި ހުރި ފުއްޕާމޭގެ ބައްޔާއި ބެހޭގޮތުން އިތުރަށް ހޯދުން

·         ކަސްރަތުކުރުން ނޫނީ ކަސްރަތުކުރުވުން

·         ބްރޭތިންގ ޓެކްނީކް އިތުރަށް ހަރުދަނާކޮށް ރަނގަޅުކުރުން

·         އިމޯޝަނަލް ސަޕޯޓް ފޯރުކޮށްދިނުން

·         ނިއުޓްރިޝަނަލް ކައުންސެލިންގ ފޯރުކޮށްދިނުން  (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

އޮޕަރޭޝަންކުރުން

ނުރައްކާތެރި މިންވަރަކަށް އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ހުންނަ މީހުންނަށް ފަރުވާގެ ގޮތުގައި ފުއްޕާމޭ ބަދަލުކުރުމަކީ އެންމެ ފަހުން ދެވޭ ފަރުވާގެ ގޮތުގައި ކުރެވޭ ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މިކަން ކުރެވެނީ އެހެން ފަރުވާތަކުން އެއްވެސް ނަތީޖާއެއް ނުލިބުމުންނެވެ (މެޔޯކްލިނިކް،2024).

ރައްކާތެރިވުން

އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް ފަދަ ފުއްޕާމޭގެ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ކުރެވިދާނެ އެވެ.

·         މަސައްކަތުގެ މާހައުލުން ފައިބަރުކުނޑި، ސިލިކާ ކުނޑި ނުވަތަ މުށިކުނޑި، އަދި ބޯޓުދެލީގެ ކުނޑި ނޫނީ ހިރަފުހަށް ހުށަހެޅުމުން ރައްކާތެރިވުން

·         ގޭތެރެއިން ބާރޑް ޕްރޮޓީން، ބެކްޓީރިޔާ އަދި މޯލްޑް އަށް ހުށަހެޅުމުން ރައްކާތެރިވުން

·         އަދި މިފަދަ ވިހަތަކަށް ހުށަހެޅޭ ފަދަ މާހައުލެއްގައި އުޅޭނަމަ ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން

·         މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން

·         ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުނުކުރުން

·         ދުންފަތުގެ ދުމުން ރައްކާތެރިވުން

·         އިންފުލުއެންޒާ ، ކޮވިޑް އަދި ނިއުމޯކޯކަލް ވެކްސިން ފަދަ ވެކްސިންތައް ޖެހުން

·         އުޓޯއިމިޔޫން ޑިޒީޒް އެއް ހުންނަމަ އިންޓަރސްޓިޝަލް ލަންގް ޑިޒީޒް އިން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް ހޯދުން

ނޯޓް : މިއީ މަޢުލޫމާތު ފެތުރުމުގެ ނިޔަތުގައި ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ.

މައުލޫމާތު

·         https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/interstitial-lung-disease/symptoms-causes/syc-20353108

·         https://www.lung.org/lung-health-diseases/lung-disease-lookup/interstitial-lung-disease